Gjërat prej të cilave duhet të pendohesh dhe pa largimin e të cilave, njeriu nuk e meriton të konsiderohet i penduar

 

Ato janë dymbëdhjetë lloje të përmendura në Librin e Allahut të Madhëruar, të cilat janë njëkohësisht llojet e harameve:

Kufri (mosbesimi, mohimi), shirku (idhujtaria), nifaku (hipokrizia), fisku (shthurja) dhe isjani (mosbindja), ithmi (gjynahu) dhe udvani (agresioni), fahshaja (vepra e turpshme) dhe munkeri (e neveritshme), bag’ji (shtypja padrejtësisht), mveshja diçkaje Allahut pa dije dhe ndjekja rrugë tjetër përveç Rrugës së besimtarëve.

Këto dymbëdhjetë lloje janë epiqendra e të gjitha atyre që ka ndaluar Allahu i Lartësuar dhe në kufijtë e tyre qëndron ekzistenca e botës me gjithë çka në të (nëse i shkelin të gjitha ato, atëherë Allahu i zhduk ata siç ka bërë me popujt e mëparshëm), përveç ndjekësve të Profetëve të Allahut (nuk i shkatërron ata).

Sigurisht që njeriu mund të veprojë më shumë se kaq, ose më pak, ose mund të bëjë vetëm një nga ato, mund ta dijë atë dhe mund të mos e dijë.

Ndërsa pendimi i sinqertë është në dhënien fund të gjithave këtyre, mbrojtjen dhe përkujdesjen nga rënia në to.

Por këtë gjë nuk mund t’a bëjë vetëm se ai që i njeh ato dhe ne këtu po i përmendim ato të gjitha, duke përmendur gjithashtu çfarë bën pjesë dhe çfarë nuk bën pjesë më to, me qëllim që të bëhet i qartë kufiri dhe e vërteta e tyre dhe pas kësaj, Allahu është Ai që i jep sukses atij që do dhe nuk ka ndryshim e as fuqi vetëm se me ndihmën e Allahut.

1. Kufri.

Apo mosbesimi, mohimi i Allahut dhe i Ligjeve të Tij.

Ky është dy llojesh: Kufër i madh dhe kufër i vogël:

Kufri i madh është ai lloj mosbesimi, i cili e fut vepruesin e tij përgjithmonë në Zjarr. Ai është pesë llojesh:

Kufër përgënjeshtrimi, kufër mendjemadhësie dhe refuzimi me vetëdije, kufër mospërfilljeje dhe kthimi të shpinës, kufër dyshimi dhe kufër hipokrizie.

1. Kufri i përgënjeshtrimit është bindja në përgënjeshtrimin e Pejgamberëve të Allahut. Ky lloj kufri është i paktë tek mosbesimtarët për shkak se Allahu i Lartësuar i përforcoi të Dërguarit e Tij dhe u dha atyre mrekullira dhe argumente të prera, të cilat vërtetonin besnikërinë e tyre, gjë e cila ua ka ngritur atyre argumentin dhe ua ka hequr justifikimin.

Allahu i Lartësuar thotë për Faraonin dhe popullin e tij:

﴿وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَ عُلُوّاً﴾

“Dhe ata i përgënjeshtruan ato (Ajetet Tona) padrejtësisht dhe me mospërfillje edhe pse vetë në veten e tyre ishin të bindur për to (për ato Ajete se janë nga Allahu dhe se Musai është i Dërguari i Allahut me të vërtetën, por ata nuk deshën t’i binden Musait dhe urryen të besojnë në mesazhin e tij të besimit në Njësinë e Allahut).” [En Neml: 14].

Ndërsa të Dërguarit të Tij, Muhamedit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) i ka thënë:

﴿فَإنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ وَ لَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللهِ يَجْحَدُونَ﴾

“…Nuk je ti ai të cilin ata përgënjeshtrojnë, por janë Ajetet e Allahut (Kurani) që Dhalimunët (mosbesimtarët, keqbërësit) mohojnë.” [El En’am: 33].

Nëse ky lloj kufri do të quhej gjithashtu “përgënjeshtrim”, do të ishte e saktë, përderisa ai është përgënjeshtrim me gjuhë.

2. Kufri i mendjemadhësisë dhe i refuzimit është ai kufër që i përngjet atij të Iblisit. Ai nuk e përgënjeshtroi urdhërin e Allahut dhe as nuk e mohoi atë, por ai e ktheu atë me refuzim e mendjemadhësi.

Prej këtij lloji është kufri i atij që e mëson besnikërinë e Muhamedit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe se ai ka ardhur me të Vërtetën, e megjithatë nuk i përulet, por e refuzon dhe hiqet mendjemadh.

Ky lloj kufri është më i shumti te armiqtë e të Dërguarëve të Allahut, siç thotë Allahu i Lartësuar për Faraonin dhe popullin e tij:

﴿أ نُؤْمِنُ لِبَشَرَينِ مِثْلِنا وَ قَوْمُهُما لَنا عابِدونَ﴾

“Ata thanë: A të besojmë në dy njerëz si vetë ne dhe duke qenë populli i tyre nën robërinë tonë” [El Muminun: 47].

Si dhe fjala e popujve të mëparshëm drejtuar pejgamberëve të dërguar tek ata nga Allahu i Lartësuar:

﴿إنْ أنْتُمْ إلاَّ بَشَرٌ مِثْلُنا﴾

“Ju s’jeni veçse qenie njerëzore si dhe ne” [Ibrahim: 10].

Gjithashtu, Fjala e Allahut:

﴿كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْواها﴾

“(Populli) Themud e përgënjeshtroi (Pejgamberin e vet) duke kaluar caqet (duke mohuar Besimin e pastër Islam në Një Zot të Vetëm dhe duke ndjekur besimin e tyre në shumë zota, idhuj, dhe duke kryer krime e çdo lloj mëkati).” [Esh Shems: 11].

Ky është gjithashtu kufri i çifutëve, siç thotë Allahu i Lartësuar:

﴿يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أبْناءَهُمْ﴾

“Ata të cilëve Ne u dhamë Librat e Parë (çifutët dhe të krishterët) e njohin mjaft mirë atë (Muhamedin) ashtu siç njohin bijtë e tyre.” [El Bekare: 146].

Ai është gjithashtu kufri i Ebu Talibit, i cili e besoi Muhamedin (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe nuk dyshoi në besnikërinë e tij, por atë e sundoi fanatizmi dhe madhërimi i të parëve të tij, nga feja e të cilëve ai do të largohej dhe do të dëshmonte për kufrin e tyre.

3. Kufri i mospërfilljes dhe kthimit të shpinës është largimi me të dëgjuarit dhe me zemër, nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!). As nuk e beson atë e as nuk e përgënjeshtron, as nuk e miqëson e as nuk e lufton dhe nuk ia vë veshin kurrë asaj me të cilën ai ka ardhur nga Zoti i tij. Siç i tha njëri prej fisit “Beni Abdu Jalil” Muhamedit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!): “Pasha Allahun! Po të them ty një fjalë: Nëse ti je besnik, atëherë je më i lartë në syrin tim sesa t’a kthej ty, e nëse je gënjeshtar, atëherë je më i ulët sesa të të flas me gojë.”

4. Kufri i dyshimit është kufri i atij që nuk është i prerë në besimin apo përgënjeshtrimin e tij, por dyshon në çështjen e tij (Pejgamberit).

Por kjo gjëndje nuk vazhdon gjatë, vetëm nëse ai vendos t’i kthejë shpinën argumenteve që vërtetojnë besnikërinë e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), që në vijat e përgjithshme të tyre duke mos i dëgjuar ato dhe duke i kthyer shpinën. E në të kundërt, nëse ai i kthehet atyre dhe i vështron ato, atëherë nuk do të ngelë më dyshim tek ai, sepse ato argumente janë patjetër të vërteta e të besueshme. Argumentimi dhe prova e tyre në vërtetësinë dhe besnikërinë e tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) janë si argumentimi që është ditë me anë të djellit (nëse shohim djellin, a ka dyshim që është ditë?!).

5. Kufri i hipokrizisë është shfaqja e besimit me gjuhë dhe fshehja e përgënjeshtrimit në zemër. Ky lloj kufri është vetë nifaku i madh për llojet e të cilit do të flasim më pas, me lejen e Allahut të Lartësuar.

* Kufri i xhuhudit –i mohimit dhe përgënjeshtrimit është dy llojesh: Kufër i përgjithshëm, i papërcaktuar dhe kufër i përveçëm, i përcaktuar.

Kufri i përgjithshëm është mohimi i asaj që ka zbritur Allahu përgjithësisht.

Ndërsa kufri i përveçëm dhe i përkufizuar është mohimi i njërit prej obligimeve të Islamit, apo mohimi i ndonjërës prej të ndaluarave të tij (thënia për atë që është haram: kjo nuk është haram). Gjithashtu, mohimi i ndonjërës prej Cilësive të Allahut me të cilën Ai ka cilësuar Veten e Tij, apo mohimi i ndonjë njoftimi me të cilin ka njoftuar Allahu, duke e bërë këtë me vetëdije apo për ta kaluar mbi fjalën e atij që e kundërshton në ndonjë çështje.

Ndërsa mohimi i kësaj me pavetëdije apo për shkak të komentimit të gabuar, e justifikon thënësin e saj dhe ai nuk bëhet mosbesimtar për shkak të saj.

Shembull për këtë është hadithi i atij personit që mohoi fuqinë e Allahut mbi të dhe urdhëroi familjen e tij që t’a djegin (pas vdekjes së tij) dhe ta hedhin në erë, që ajo ta shpërndajë hirin e tij (në pamje të parë kjo është punë kufri sepse mohohet Fuqia e Allahut dhe mundësia e Tij për t’a mbledhur hirin e tij e për t’i kërkuar llogari), por megjithatë, Allahu ia fali atij dhe e mëshiroi atë për shkak të injorancës së tij, sepse kjo që ai bëri ishte caku i dijes së tij dhe ai nuk e mohoi Fuqinë e Allahut në rikthimin e ringjalljen e tij, duke e luftuar apo përgënjeshtruar atë.

Kufri i vogël

Ky është ai lloj kufri, vepruesi i të cilit meriton dënimin me Zjarr, por jo përgjithmonë.

Siç është p.sh Fjala e Allahut e cila ka qenë në Kur’an por është hequr me shpallje nga vetë Allahu (mensuh) dhe e cila thotë: “Mos i mohoni prindërit tuaj sepse mohimi i tyre është kufër për ju!”

Po ashtu fjala e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) që thotë:

“Dy gjëra në popullin tim janë kufër, për atë që i bën: Sharja e prejardhjes (fisit) dhe vajtimi i të vdekurit.”

Ky lloj kufri është edhe komentimi që i ka bërë Ibën Abasi dhe mbarë Sahabët Fjalës së Allahut të Lartësuar:

“Dhe kushdo që nuk gjykon me atë që ka zbritur Allahu, ata janë mosbesimtarë.” [El Maide: 44].

Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) thotë: Nuk është kufër që të nxjerr nga mileti musliman, por nëse e bën atë, ka vepruar një punë kufri, por nuk është si ai që mohon Allahun dhe Ditën e Fundit.”

Po kështu ka thënë edhe Tausi.

Ndërsa El Atai ka thënë: “Ai është kufër (vepër kufri) pa kufër (që nuk e nxjerr personin nga feja), dhulm- padrejtësi (vepër e padrejtë) pa dhulm (pa iu mveshur vepruesit të saj ai term) dhe fisk (gjynah i madh) pa fisk (pa iu mveshur personit termi fasik).”

Disa të tjerë e kanë komentuar ajetin me fjalën se qëllimi është për ata që e lënë të gjykuarit me Ligjin e Allahut duke e mohuar atë Ligj. Kjo është fjala e Ikrimes, por ky komentim është i largët, sepse vetë mohimi i Ligjit është kufër, pa marrë parasysh nëse ka gjykuar me të apo jo.

Të tjerë e kanë komentuar atë me fjalën se qëllimi është për ata që e lënë të gjithë gjykimin me atë që ka zbritur Allahu. Thonë: Hyn këtu edhe të gjykuarit me Teuhidin dhe Islamin.

E shumë fjalë të tjera…

E sakta dhe e vërteta në këtë çështje është se të gjykuarit me ligj tjetër përveç Ligjit që ka zbritur Allahu i Madhëruar, i përmban të dy llojet e kufrit, të madhin dhe të voglin, sipas gjëndjes së gjykatësit. Nëse ai beson se të gjykuarit me Ligjin e Allahut në një çështje të caktuar është obligim, por devijon nga ai gjykim duke e thyer këtë urdhër dhe duke besuar se meriton të dënohet, atëherë kufri i tij është i vogël.

Ndërsa, nëse beson se gjykimi me Ligjin e Allahut nuk është obligim dhe se ai është i lirë të zgjedhë, duke qenë i bindur se ai është Ligji i Allahut, atëherë ky është kufër i madh edhe nëse ai nuk e njeh apo nuk e qëllon atë.

Përfundimi është se të gjitha gjynahet janë prej kufrit të vogël i cili është kundra falenderimit të Allahut dhe ky i fundit është puna sipas urdhërave të Allahut dhe bindja ndaj Tij.

Të gjitha veprat janë ose falenderim, ose mosmirënjohje, ose diçka e tretë që nuk hyn as tek e para dhe as tek e dyta, por Allahu e di më mirë!

 

2. Shirku

Edhe shirku është dy llojesh: I madh dhe i vogël:

Shirku i madh:

Është ai lloj shirku të cilin Allahu i Lartësuar nuk e fal vetëm se me pendim të plotë dhe ai është që t’i përshkruash shok Allahut dhe t’a duash atë (rivalin) siç duhet Allahu.

Ky është ai lloj shirku që përfshin barazimin e zotërave të idhujtarëve me Zotin e botëve. Për këtë shkak ata i thonë idhujve të tyre në Zjarr:

“Për Allahun! Ne kemi qenë në një humbje të qartë kur iu barazonim me Zotin e botëve.” [Esh Shuara: 97-98].

Edhe pse ata e pohonin që Allahu është i Vetmi Krijues, Zot dhe Sundues i çdo gjëje dhe se zotat e tyre nuk krijojnë gjë dhe nuk furnizojnë askënd, nuk ngjallin as nuk vdesin ndokënd, por ky barazim që ata bënin ishte në dashuri, madhërim dhe adhurim, siç është edhe gjendja e shumicës së idhujtarëve të sotëm në botë, madje të gjithë ata i duan ato që adhurojnë, i madhërojnë dhe i miqësojnë përveç Allahut, madje shumica e tyre i duan zotat e tyre më shumë se Allahun dhe përgëzohen me përmendjen e tyre më tepër se me përmendjen e Allahut.

Shirku i vogël:

Ky lloj i shirkut është syefaqësia dhe zbukurimi para njerëzve, si dhe betimi në tjetër gjë përveç Allahut.

 

3. Nifaku apo Hipokrizia.

Hipokrizia është një sëmundje e brendshme dhe brerëse me të cilën njeriu mund të jetë mbushur plot dhe nuk e ndjen.

Ajo është një gjë e fshehtë për njerëzit dhe shumë herë edhe për vetë të sprovuarin me të, i cili mund të mendojë se është përmirësues në tokë, ndërsa ai në fakt është prishës.

Hipokrizia është gjithashtu dy llojesh; e madhe dhe e vogël:

Hipokrizia e madhe:

Kjo hipokrizi e fut autorin e saj përgjithmonë në Zjarr, në gropën më të thellë të tij dhe ajo është:

“Shfaqja e besimit në Allahun, melekët, librat, të Dërguarit dhe Ditën e Fundit, në sy të muslimanëve, ndërsa në brendësi i përgënjeshtron të gjitha këto dhe nuk beson se Allahu ka folur me Fjalën e Tij (Kuranin), që e ka zbritur atë te njerëzit, që e ka bërë atë drejtues për njerëzit i cili i udhëzon ata me Lejen e Allahut, që i paralajmëron ata për Dënimin e Tij dhe i frikëson prej tij.

Prej kushteve të pendimit të munafikut është sinqeriteti, sepse gjynahu i tij ka pasur lidhje me syefaqësinë dhe dyftyrësinë.

Allahu i Lartësuar thotë:

“Munafikët do të jenë në vendet më të thella të Zjarrit …” Pastaj tha:

“Përveç atyre që pendohen, që punojnë mirësi e drejtësi, dhe mbështetn fortë tek Allahu dhe ia kushtojnë besimin e tyre tërësisht me sinqeritet vetëm Allahut. Atëherë ata do të jenë me besimtarët dhe besimtarëve Allahu do t’u sigurojë shpërblim të madh.” [En Nisa: 145-146].

 

4-5. Fisku dhe isjani – Shthurja dhe mosbindja

Shthurja në Librin e Allahut është dy llojesh:

Shthurje e thjeshtë, e pashoqëruar me diçka tjetër dhe shthurje e përbërë e shoqëruar me mosbindje.

Shthurja e thjeshtë është gjithashtu dy llojesh: Shthurje që është mosbesim në vetvete e cila të nxjerr nga Islami, dhe shthurje që nuk të nxjerr nga Islami.

Shthurja e përbërë është si p.sh. në Fjalën e Allahut:

“Por Allahu e ka bërë besimin të dashur për ju dhe e ka zbukuruar atë në zemrat tuaja, dhe e ka bërë të urrejtur tek ju mosbesimin (kufrin), shthurjen (fusukun) dhe mosbindjen. Këta janë ata të drejtudhëzuarit.” [El Huxhurat: 7].

Shthurja e thjeshtë e cila të nxjerr nga Islami është si p.sh. në Fjalën e Allahut që thotë:

“Ai udhëzon shumë njerëz me të dhe humb shumë të tjerë, por nuk humb me të përveç të shthururve. Ata të cilët e thyejnë premtimin e dhënë Allahut…” [El Bekare: 26-27].

Gjithashtu në Fjalën e Allahut:

“Ne të kemi zbritur ty Argumente të qarta të cilat nuk i refuzon tjetërkush përveç të shthururve.” [El Bekare: 99].

“Ndërsa ata të shthururit (Fasikunët), vendi i tyre është Zjarri. Sa herë që ata duan të dalin prej tij, kthehen në të …” [Es Sexhde: 20].

Të gjitha këto, janë shthurje që të nxjerrin nga Islami.

Shthurja e thjeshtë e cila nuk të nxjerr nga Islami është si p.sh. në Fjalën e Allahut:

“…Nëse e bëni një gjë të tillë, ajo është shthurje për ju…” [El Bekare: 282].

Është fjala për detyrimin me dhunë të dëshmitarit dhe shkruesit të aktit të blerjes.

Dhe në Fjalën e Allahut:

“O ju që keni besuar! Nëse iu vjen juve ndonjë i shthurur me ndonjë lajm, atëherë shqyrtojeni atë …” [El Huxhurat: 6].

Këtu përfitojmë diçka të dobishme: Allahu i Lartësuar nuk ka urdhëruar që të kthehet mbrapsht lajmi i të shthururit dhe të përgënjeshtrohet ai, duke ia kthyer mbrapsht dëshminë, por ka urdhëruar që të shqyrtohet ai lajm, dhe nëse gjenden argumente dhe shenja të tjera që e përforcojnë fjalën e tij, atëherë veprohet sipas argumentit të sinqertë kushdo qoftë ai që lajmëron për të.

Shthurja për të cilën është i detyrueshëm pendimi, është dy llojesh: Shthurje në vepra dhe shthurje në bindje e besim.

Shthurja në vepra është dy llojesh: E shoqëruar me mosbindje dhe e thjeshtë.

Shthurja në vepra e shoqëruar me mosbindje është bërja e gjunaheve nga të cilat ka ndaluar Allahu. Ndërsa mosbindja është thyerja e Urdhërit të Allahut, siç thotë Allahu:

“Ata nuk e kundërshtojnë Allahun për ato që i urdhëron.” [Et Tahrim: 6].

Shthurja e thjeshtë lidhet zakonisht me kryerjen e të ndaluarës, ndërsa mosbindja lidhet me thyerjen e urdhërit.

Por atij që bën çdonjërën prej tyre, i thuhet “i shthurur” siç thotë Allahu: “Përveç Iblisit i cili ishte prej xhinëve dhe që u shthur (theu) Urdhërin e Zotit të tij.” [El Kehf: 50].

Ndërsa devotshmëria është ruajtja prej të dyjave këtyre dhe nëse realizohet ajo, atëherë pendimi prej shthurjes dhe mosbindjes mund të konsiderohet i vlefshëm.

D.m.th. që njeriu të veprojë duke iu bindur Allahut, me Dritë prej Allahut, duke shpresuar shpërblimin e Allahut, si dhe duke lënë thyerjen e Urdhërit të Allahut, me Dritë nga Allahu, duke iu frikësuar dënimit të Allahut.

Shthurja në bindje e besim:

Ky është si shembulli i shthurjes së bidatçinjve të cilët mohojnë shumë prej atyre të cilat i ka pohuar Allahu dhe i Dërguari i Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) për arsye të injorancës së tyre, interpretimit të shtrembër apo imitimit të verbër, si dhe ata që pohojnë dhe themelojnë diçka që nuk e ka themeluar Allahu dhe Dërguari i Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!).

Prej këtyre bidatçinjve mund të përmendim havarixhët, të cilët dalin nga Feja ashtu siç del shtiza nga harku, rafiditë, kaderite, mutezilitë, etj.

Pendimi i këtyre të shthururve në bindje, bëhet duke iu kthyer pasimit dhe ndjekjes vetëm të sunetit, dhe nuk mjafton vetëm kjo, por duhet që të shprehin gabimin në të cilën kanë qenë, sepse pendimi për një gjynah, bëhet duke vepruar të kundërtën e atij gjynahu.

Për këtë arsye, Allahu vuri si kusht për pranimin e pendimit të atyre që fshehnin atë që kishte zbritur Allahu prej provave të qarta dhe Udhëzimit, sqarimin dhe hapjen e tij, sepse gjynahu i tyre ishte të fshehurit e së Vërtetës, kështu që pendimi për të duhej të bëhej duke e sqaruar atë.

Allahu i Lartësuar thotë:

“Ata të cilët fshehin atë që Ne kemi zbritur prej provave të qarta dhe udhëzimit të drejtë, pasi që Ne ua sqaruam atë njerëzve në Libër, ata i mallkon Allahu dhe i mallkojnë mallkuesit.

Përveç atyre të cilëve pendohen, veprojnë mirësi e drejtësi dhe e shpallin hapur të vërtetën që e mbanin fshehur. Këtyre Unë do t’ua pranoj pendimin dhe Unë jam Ai i Cili pranoj pendimin, Mëshirëploti.” [El Bekare: 159-160].

Sigurisht që gjynahu i bidatçiut është më i madh se gjynahu i fshehësit të së Vërtetës, sepse ky fsheh të Vërtetën, ndërsa ai tjetri fsheh të Vërtetën dhe thërret njerëzit në të kundërtën e saj.

Çdo bidatçi është fshehës i së Vërtetës, por jo çdokush që e fsheh të vërtetën është didatçi.

 

6-7. El ithmu dhe el udvanu – Gjynahu dhe agresioni

Gjynahu dhe agresioni shpeshherë përmenden të ngjitur me njëri-tjetrën. Allahu i Lartësuar thotë:

“Dhe ndihmojeni njëri-tjetrin për punë të mira e devotshmëri ndaj Allahut dhe jo për gjynahe e agresion!” [El Maide: 2].

Nëse përmendet vetëm njëri nga këto të dy, ai përmban në vetvete edhe tjetrin. Çdo gjynah është aggression, sepse ai është veprim i asaj që ka ndaluar Allahu, ose lënie e asaj për të cilën Ai ka urdhëruar. Kështu që njeriu me gjynahun që bën, ai mësyn urdhërin dhe ndalesën e Allahut.

Gjynahu është çdo gjë e ndaluar në vetvete, si p.sh. gënjeshtra, imoraliteti, pirja e alkoolit etj.

Ndërsa agresioni është tejkalimi në diçka të lejuar në vetvete, por e cila arrin në haram e sipër haramit, siç është përdorimi i dhunës për të marrë një të drejtë tënden tek dikush tjetër. Nëse ai të ka prishur një plaçkë, ti i prish shumëfishin e saj dhe nëse të ka thënë një fjalë të keqe, ti ja kthen me më të rënda se ajo.

Të gjitha këto janë agresione të cilat e shkelin drejtësinë.

Agresioni është dy llojesh: Agresion në të drejtat e Allahut dhe agresion në të drejtat e njerëzve.

Agresioni në të drejtat e Allahut është tejkalimi në ato gjëra të cilat Allahu i ka bërë të lejuara në vetevete, si p.sh. të shkuarit me bashkshorten ose robëreshën tënde, është e lejuar, por tejkalimi i kësaj duke shkuar me të tjera që nuk të lejohen, ky është agresion.

Allahu i Lartësuar thotë:

“…Dhe ata të cilët i ruajnë pjesët e turpshme të trupit të tyre, përveç para grave dhe robëreshave të tyre, gjë për të cilën ata nuk kanë ndonjë gjynah. Por ata që kërkojnë tjetër përveç këtyre, ata janë që i kalojnë caqet!” [El Muminun: 5-7].

Po kështu është edhe kalimi i caqeve në marrëdhëniet me bashkshortet, nëse bashkohesh me të në kohën kur ajo është e papastër (me perioda), ose nëse e kryen marrëdhënien jo në vendin e lindjes, etj.

Prej agresionit është edhe teprimi në ngrënien e të ngordhurës, në raste të domosdoshme kur vihet jeta në rrezik dhe nuk gjen për të ngrënë përveç saj.

E kështu në të gjitha gjërat e lejuara, nëse e tejkalon në to kufirin e lejimit, atëherë ky është agresion në të drejtat e Allahut.

 

8-9. El fahsha dhe el munker – Vepra e turpshme dhe e neveritshme

Vepra e turpshme është ajo vepër, turpësia e së cilës është e hapur dhe e njohur tek të gjithë njerëzit dhe për të gjitha mendjet e shëndosha. Për këtë arsye fjala “fahisheh” është komentuar, se ajo është prostitucioni dhe sodomia (pederastia), ndërsa Allahu e ka quajtur “fahisheh”- turpësi, për shkak të fëlliqësisë së madhe të saj.

Po ashtu edhe fjala e pistë, sharja dhe shpifja quhet turpësi.

Ndërsa vepra e neveritshme është ajo vepër e cila i neverit mendjet dhe natyrshmërinë e njeriut. Ajo është si një erë e rëndë dhe e keqe për hundët, si një pamje e shpifur për sytë dhe si një zë i padëshirueshëm për veshët.

Çdo gjë e cila është e neveritshme për mendjet dhe natyrshmërinë e njeriut, ajo është e turpshme.

Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) ka thënë:

“Fahishe –e turpshmja- është prostitucioni, ndërsa munker – e neveritshme- është çdo gjë që nuk njihet në sheriat dhe as në sunet.”

10. Të folurit për Allahun pa pasur dije.

Ky është harami më i madh prej të gjitha këtyre harameve që përmendëm dhe krimi i tij është më i rëndë.

Për këtë arsye është përmendur e katërta në radhë, prej gjynaheve për të cilat janë bashkuar të gjitha sheriatet dhe fetë se ato nuk lejohen në asnjë mënyrë.

Haramet (të ndaluarat) janë dy llojesh: Haram në vetvete i cili nuk lejohet në asnjë mënyrë, dhe haram aksidental i cili ndalohet në disa raste dhe nuk ndalohet në të tjera.

Allahu i Lartësuar, për haramin në origjinë thotë:

“Thuaj (O Muhamed!) Allahu i ka ndaluar të shëmtuarat (të turpshmet), të shfaqura apo të fshehura qofshin ato…”

Pastaj kaloi në një gjynah më të madh se ky:

“(po ashtu ka ndaluar) gjynahun dhe shtypjen pa të drejtë…”

Pastaj kaloi në një gjynah edhe më të madh:

“si dhe t’i përshkruani Allahut shok, gjë për të cilën Ai nuk ka dhënë asnjë të drejtë…”

Pastaj kaloi në një gjynah edhe më të madh se ky:

“si dhe të flisni për Allahun gjëra për të cilat nuk keni asnjë dijeni.” [El A’raf: 33].

Kështu që, ky është harami më i madh te Allahu dhe krimi më i rëndë, i cili përfshin të gënjyerit mbi Allahun, ndryshimin e Fesë së Tij, refuzimin e asaj që Ai ka pohuar dhe pohimin e asaj që ka mohuar, vërtetimin e asaj që Ai e ka konsideruar të kotë dhe hedhje poshtë të asaj që Ai e ka quajtur të Vërtetë, urrejtjen e atij që Ai do dhe dashurinë për atë që Ai urren, cilësimin e Allahut me diçka që nuk i përshtatet Madhështisë së Tij, në Qënien e Tij, Cilësitë e Tij, Fjalët dhe Veprat e Tij.

Për këtë shkak, selefët e kanë ndaluar me të madhe diçka të tillë dhe kanë tërhequr vërejtjen për t’u ruajtur nga ata njerëz që flasin për Allahun pa dije.

Origjina e shirkut dhe kufrit është pikërisht të folurit për Allahun pa dije, pasiqë idhujtari pretendon se idhulli i tij e afron atë tek Allahu, ndërmjetëson tek Ai për të dhe i kryen nevojat, njësoj si ndërmjetësat që futen për tek mbreti. Kështu, çdo idhujtar flet për Allahun pa pasur dije.

Po kështu, të gjitha gjynahet e bidatçinjve bëjnë pjesë në këtë lloj të gjynaheve dhe pendimi për të nuk mund të vërtetohet, veçse duke u penduar nga të gjitha bidatet.

Por si mund të pendohet prej saj ai që nuk e di se ajo gjë është bidat, apo që mendon se ajo është sunet dhe thërret e nxit në të?!

Ky person nuk mund t’i zbulojë gjynahet e veta për të cilat duhet të pendohet, veçse duke kontrolluar në sunete, duke i shkuar ato nëpër duar dhe duke kërkuar me vullnet nëpër to. Por një person që ndjek bidatin nuk mund t’a gjesh thuajse kurrë t’a bëjë diçka të tillë, sepse vetë suneti e fshin bidatin dhe ai nuk mund të rezistojë para tij. Nëse lind djelli i sunetit në zemrën e njeriut, ai pret çdo fije të bidatit në zemrën e tij dhe e largon errësirën e çdo qorrsokaku, sepse errësira nuk mund të ketë fuqi para djellit.

Njeriu nuk mund t’a vërejë dallimin ndërmjet sunetit dhe bidatit, në mënyrë që suneti t’a ndihmojë atë për të dalë nga errësira e bidatit në dritën e sunetit, veçse duke ndjekur Rrugën e të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe duke mërguar me zemrën e tij në çdo kohë te Allahu, duke i kërkuar ndihmë vetëm Allahut me sinqeritet dhe duke ndjekur rrugën e të Dërguarit të Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!):

“Ai që emigron për te Allahu dhe i Dërguari i Tij, shpërblimi i emigrimit të tij do të jetë te Allahu dhe i Dërguari i Tij!”

Ndërsa ai që emigron për te diçka tjetër, atëherë ajo gjë është fati dhe pjesa e tij në këtë botë dhe në botën tjetër, ndërsa Allahu është Ndihmuesi më i Mirë!

 

Kapitulli i gjashtë

Pendimi i bidatçiut

 

Dije, o ti pasues i Udhës së Drejtë! Se shejtani kërkon të triumfojë mbi ty, kështu që ruaju prej tij, gjë e cila bëhet duke u larguar plotësisht prej tij, duke u ruajtur, duke qëndruar zgjuar dhe duke qenë i vëmendshëm për atë që ai do.

Ai kërkon të të nxjerrë nga Rruga e Drejtë, ose duke besuar të kundërtën e së Vërtetës me të cilën Allahu ka dërguar të Dërguarin e Tij dhe me të cilën ka zbritur Librat e Tij, ose duke adhuruar Allahun me mënyra e forma për të cilat Ai nuk ka dhënë leje, prej shtesave në Fe të cilat Allahu i Lartësuar nuk i pranon.

Përgjithësisht, këto dy bidate janë të lidhura me njëra-tjetrën dhe rrallë ndodh që të ndahen. Si të thuash, është martuar bidati i fjalëve me bidatin e veprave, dy të sapomartuarit po merreshin me dasmën dhe papritur u çuditën me fëmijët e paligjshëm të cilët prishin e shkatërrojnë nëpër vendet e Islamit dhe prej të cilëve njerëzit dhe shtetet ankohen te Allahu.

Bidati për Iblisin është më i dashur se gjynahu, për shkak të kundërshtimit të Fesë me të, refuzimit të asaj me të cilën Allahu ka dërguar të Dërguarin e Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe se pasuesi i bidatit, përgjithësisht nuk pendohet për të dhe nuk kthehet prej tij, por thërret njerëzit në të.

Shkaku tjetër është se bidati përfshin edhe të folurit për Allahun pa dijeni, luftimin e drejtpërdrejtë të sunetit, urrejtjen e ithtarëve të tij, përpjekjen për shuarjen e dritës së tij, dashurinë për atë që e ka braktisur Allahu dhe i Dërguari i Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), e tjera e tjera si këto.

Kështu që, të këqiat e bidateve nuk i shohin veçse ata që kanë sy, ndërsa të verbërit zhyten në errësirën e verbërisë dhe nuk e shohin rrugën e udhëzimit, sepse dëshirat e tyre sundojnë mbi ta.

Nëse njeriu e kalon këtë shkretëtirë (qorrsokak) dhe del prej saj me dritën e Sunetit, mbrohet prej saj duke ndjekur plotësisht rrugën e të parëve të mirë, prej Sahabeve të pastër dhe pasardhësve të tyre me të mirë, atëherë pendimi i tij është i pranuar tek Allahu, ndërsa në të kundërt, pendimi i tij qëndron i mbyllur derisa të lërë bidatin e tij.

I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) thotë:

“Allahu e ka mbuluar (penguar) pendimin për çdo ushtrues të bidatit, deri sa t’a lërë bidatin e tij.”[1]

Disa dijetarë kanë thënë:

“Pendimi i bidatçiut, i cili thërret në një bidat që të çon në humbje, nuk pranohet.”

Por e vërteta është se pendimi i tij pranohet, sepse Allahu i Lartësuar ka sqaruar se Ai e pranon pendimin e krerëve të kufrit, të cilët janë më të këqinj se krerët e bidatit:

“Luftojini krerët e mosbesimit sepse ata nuk e mbajnë betimin, ashtu që të ndalen (prej asaj që bëjnë në luftimin tuaj).” [Et Teube: 12].

Por, kushti i këtij pendimi është që personi të sqarojë gabimin e bidatit të cilin ka pas ndjekur, sepse pendimi nga një gjynah është duke bërë të kundërtën e atij gjynahu. Për këtë arsye, Allahu vuri kusht për pendimin e atyre që fshehin të Drejtën që ka zbritur Allahu, që t’a sqarojnë atë të drejtë.

“Ata të cilët fshehin atë që Ne kemi zbritur prej provave të qarta dhe udhëzimit të drejtë, pasi që Ne ua sqaruam atë njerëzve në Libër, ata i mallkon Allahu dhe i mallkojnë mallkuesit.

Përveç atyre të cilëve pendohen, veprojnë mirësi e drejtësi dhe e shpallin hapur të vërtetën që e mbanin fshehur. Këtyre Unë do t’ua pranoj pendimin dhe Unë jam Ai i Cili pranoj pendimin, Mëshirëploti.” [El Bekare: 159-160].

Kështu që, vepra e mirë bëhet vetëm me ndjekjen e Sunetit, ndërsa sqarimi bëhet duke sqaruar shkatërrimin dhe prishjen e bidatit që ai ndiqte. Por, gabimi i bidatçiut është më i madh se ai që fsheh të Vërtetën, sepse ky e fsheh të Vërtetën, ndërsa ai e fsheh atë dhe thërret në të kundërtën e saj.

Çdo bidatçi është fshehës i së Vërtetës, dhe jo e kundërta.

__________________________________

[1] Hadith Sahih: “Silsiletul Ehadijth es Sahiha” i shejh Albanit.

Kapitulli i shtatë

Rregullat e pendimit të mosbesimtarit

 

Dije, o ti rob i Allahut që kthehesh tek Ai me pendim! Se baza e pranuar te Allahu i Madhëruar është Islami, sepse ai është kreu i të gjithë çështjes dhe kush ndjek rrugë tjetër përveç tij, ai është prej të shkatërruarëve.

Allahu i Lartësuar thotë:

“Feja e pranuar tek Allahu është Islami.” [Al Imran: 19].

“Ai që kërkon Fe tjetër përveç Islamit, ajo nuk pranohet prej tij dhe në Botën Tjetër, ai do të jetë prej të humburve!” [Al Imran: 85].

Por Allahu, Mirëbërësi dhe Mëshiruesi, nuk e dëshiron mosbesimin për robët e Tij dhe nëse ata i japin fund (mosbesimit), Ai ua pranon atyre dhe ua fal atyre.

Allahu i Lartësuar thotë:

“Thuaju atyre që kanë mohuar (Allahun)! Nëse ata i japin fund (mosbesimit të tyre), atëherë do t’u falet ajo që ka kaluar, por nëse ata kthehen përsëri, atëherë i kanë parë shembujt e atyre të parëve. Luftojini ata deri sa mos të ketë ngatërresë në tokë dhe e gjithë Feja të jetë për Allahun, e nëse ata i japin fund, dihet që Allahu sheh çdo gjë që ata veprojnë!” [El Enfal: 38-39].

Kështu që, nëse njeriu e pranon Islamin me zemër e gjymtyrë, atij i falet kufri për të cilin u pendua, për shkak të Islamit të tij, pa ndonjë kundërshtim në mesin e dijetarëve.

Transmetohet nga Abdurrahman ibën Shemameh el Mehri, se ka thënë: “Shkuam te Amër ibën el Asi, i cili ishte në shtratin e vdekjes. Ai qau gjatë dhe ktheu kokën nga muri. I biri i tij filloi t’i thoshte: O babai im! A nuk të ka përgëzuar ty i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) me këtë e këtë?

– Ai e ktheu fytyrën nga ai dhe tha: “Vepra më e mirë që quaj është dëshmia se nuk ka të adhuruar tjetër (me të drejtë) përveç Allahut dhe se Muhamedi është i Dërguari i Allahut, por unë kam kaluar në tre faza (gjendje):

Në fillim kam qenë i atillë që nuk e ka urryer të Dërguarin e Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) tjetërkush më shumë se unë dhe as nuk ka dashur t’a vrasë atë tjetërkush më shumë se unë. Nëse do të kisha vdekur në atë gjendje, do të kisha qenë prej banorëve të Zjarrit.

Në kohën kur Allahu i Madhëruar futi Islamin në zemrën time, shkova te i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe i thashë: Shtrije dorën e djathtë që të të jap besën time! Ai e shtriu atë ndërsa unë e tërhoqa dorën time.

– Atëherë ai tha: “Ç’farë ke, o Amër?!

– Unë i thashë: Doja të vija një kusht.

– Ai tha: “Ç’farë kushti kërkon që të vësh?”

– Unë i thashë: Që të më falet ajo që ka kaluar.

– Ai (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) tha: “A nuk e ke ditur që Islami e fshin çdo gjë që ka qenë para tij, hixhreti (shpërngulja për hir të Fesë) e rrëzon atë që ka qenë para saj dhe Haxhi e rrëzon atë që ka qenë para tij?”

– Pas kësaj, nuk ka pasur më të dashur tek unë se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe syri im nuk ngopej me të nga respekti dhe dashuria, saqë nëse do të më kërkohej t’a përshkruaja atë, unë nuk do të mundja, sepse nuk më ngopej syri nga të vështruarit tek ai. Nëse do të kisha vdekur në atë gjendje, atëherë shpresoja të isha prej banorëve të Xhenetit.

Më pas ndodhën gjëra për të cilat unë nuk di si kam qenë, kështu që nëse vdes, mos më shoqëroni me vajtime e as me zjarr! Kur të më varrosni hidheni dheun mbi mua me forcë e të shpërndarë, pastaj qëndroni rreth varrit tim, për aq kohë sa theret një deve dhe ndahet mishi i saj, ashtu që të rri pak në shoqërinë tuaj dhe të shoh se me ç’farë do t’u përgjigjem të dërguarëve të Zotit tim (dy melekët e varrit)!”[1]

Në këtë temë vlen të sqarojmë tre rregulla kryesore:

1. Gjykimi për atë që vdes mosbesimtar, por që ka bërë disa vepra të mira:

Ata që vdesin mosbesimtarë, por që kanë vepruar disa vepra të mira, Allahu nuk ua humbet ato atyre, por ua shlyen ato në këtë botë:

Allahu i Lartësuar thotë:

“Kush kërkon jetën e kësaj bote dhe stolitë e saj, atyre do t’ua paguajmë plotësisht këtu shpërblimin e veprave të tyre dhe nuk do t’u cënohet aspak! Këta janë ata të cilët nuk do të kenë në botën tjetër asgjë përveç Zjarrit. Kështu veprat e tyre që i kryen atje (në dynja) janë pa asnjë dobi dhe e kotë është ajo që punuan.” [Hud: 15-16].

Kështu që, atyre nuk do t’u pranohet në Ditën e Kijametit asnjë punë e mirë apo drejtësi që kanë bërë, sepse ata i morën të mirat e punëve të tyre në dynja dhe e takojnë Zotin e tyre të dështuar.

Allahu i Lartësuar thotë:

“Atë ditë, ata që nuk besuan do të vendosen para Zjarrit dhe do t’u thuhet: Ju i morët të mirat (e punëve) tuaja në jetën e dynjasë dhe u dëfryet me to. Sot do të shpërbleheni me dënimin përçmues, për shkak se ju ishit mendjemëdhenj në tokë me pa të drejtë dhe bënit punë të këqia (prej tyre edhe mosbesimi).” [El Ahkaf: 20].

I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) thotë:

“Allahu nuk ia ha (nuk i bën padrejtësi) të mirën besimtarit. Ai i jep për shkak të saj rrizkun, në këtë botë dhe e shpërblen për atë në botën tjetër. Ndërsa mosbesimtarin e ushqen për shkak të punëve të mira në dynja dhe kur të kalojë në botën tjetër, nuk do të ketë ndonjë punë të mirë që të shpërblehet për të.”[2]

2. A përfiton mosbesimtari pasi që bëhet musliman, prej të mirave që ka bërë në kohën e injorancës së tij?

Kur mosbesimtari bëhet musliman dhe vdes në besim, Allahu ia fshin të gjitha të këqiat dhe i shkruan të gjitha të mirat që ka bërë në kohën e injorancës së tij. Këtë gjë e thonë tekstet e qarta dhe të sakta të cilat kanë ardhur nga i besueshmi dhe besniku (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!).

Ebu Seid el Hudri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) thotë: I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:

“Kur njeriu bëhet musliman dhe e përmirëson Islamin e tij (me punë të mira), atëherë Allahu i shkruan atij çdo të mirë që ka pas bërë dhe i fshin çdo të keqe që ka pas bërë. Pas kësaj do të jetë shpërblimi: çdo e mirë do të shpërblehet me dhjetë si ajo deri në shtatëqind fish, ndërsa çdo e keqe do të shpërblehet me një të ngjashme, vetëm nëse Allahu e fal atë.”[3]

3. Nëse mosbesimtari bëhet musliman, por vazhdon të bëjë disa gjynahe dhe nuk pendohet prej tyre në Islamin e tij, ai do të llogaritet për të parat dhe të pasmet.

Është pyetur dijetari i Islamit, Ibën Tejmije (Allahu e mëshiroftë!), për çifutin dhe të krishterin që bëhet musliman; a i ngelin atij gjynahet që ka pas bërë?

– Ai u përgjigj: Nëse ai bëhet musliman, si nga ana e jashtme ashtu edhe nga ajo e brendshme (me vepra dhe me zemër), atëherë atij i falet kufri prej të cilit është penduar me Islam, pa asnjë kundërshtim. Ndërsa gjynahet për të cilat ai nuk është penduar, si p.sh. të vazhduarit në një gjynah të caktuar, apo në ndonjë padrejtësi a vepër të turpshme, për të cilat ai nuk është penduar kur është bërë musliman; disa njerëz kanë thënë se ato i falen atij me islamin, por e sakta është se atij i falen ato gjynahe për të cilat është penduar dhe ka kërkuar falje, siç ka ardhur nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), se atij i kanë thënë: A do të japim llogari për atë që kemi vepruar në kohën e injorancës?

Ai (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) tha:

“Kush përmirësohet në Islam, ai nuk do të japë llogari për atë që ka bërë në kohën e injorancës dhe kush vepron keq në Islam, ai do të japë llogari për të parat dhe të fundit!”

Të përmirësohesh në Islam do të thotë t’i përmbahesh kryerjes së atyre që ka urdhëruar Allahu dhe të largohesh prej atyre që Ai ka ndaluar. Ky është edhe kuptimi i përgjithshëm i pendimit. Prej këtu, ai që bëhet musliman në këtë mënyrë, atij i falen të gjitha gjynahet.

Kështu ka qenë Islami i të parëve prej muhaxhirinëve, ensarëve dhe ndjekësve të tyre me të mirë.

Dhënia fund e një gjynahu do të thotë pendim prej tij dhe falje të atyre që kanë kaluar, ndërsa ai që nuk i jep fund një gjynahu, nuk është kusht që t’i falet i njëjti gjynah që ka bërë në të kaluarën.

Këtë gjykim e argumenton edhe Fjala e Allahut të Lartësuar, që thotë:

“O ju që keni besuar! Kini frikë Allahun dhe ndërprisni ç’farë ka ngelur nga kamata (këtej e tutje), në qoftë se jeni me të vërtetë besimtarë!

Dhe në qoftë se nuk e bëni këtë, atëherë merrni njoftimin për luftë nga Allahu dhe i Dërguari i Tij, por nëse pendoheni, atëherë merrni vetëm vlerën fillestare të pasursë tuaj, kështu që nuk bëni padrejtësi dhe as nuk iu bëjnë padrejtësi.” [El Bekare: 278-279].

Këto Ajete flasin për kamatën në kohën e injorancës dhe Allahu e ka varur saktësinë e pendimit prej tyre, me lënien e asaj kamate, duke mos iu bërë padrejtësi dhe as mos t’i bëjnë padrejtësi të tjerëve.

Për këtë shkak, i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) e ndaloi krejtësisht kamatën, në Haxhin e Lamtumirës. Nëse ndokush prej tyre do të refuzonte dhe do t’a merrte kamatën, a do të ndërmjetësonte Islami dhe imani i tij për të?

Përgjigja për këtë është e qartë në Fjalën e Allahut të Madhëruar:

“Në qoftë se nuk e bëni këtë, atëherë merrni njoftimin për luftë nga Allahu dhe i Dërguari i Tij.” [El Bekare: 279].

Lusim Allahun të na forcojë në Fe dhe të na ruajë nga çdo humbje!

 

Gjendja e njeriut pas pendimit

Vijon …

______________________________________

[1] E ka nxjerrë Muslimi (2/136-137. Nevevi).

[2] E ka nxjerrë Muslimi (17/149-150).

[3] E transmeton Buhariu, në shënimet e tij (1/98- fet’h) dhe Nesai (8/105-106), me sened të saktë.

« Faqa e mëparshme   Faqa tjetër »