NAMAZI I TERAVIVE (4)

I dijetarit të madh dhe muhadithit të kohës

Muhamed Nasirudin el Albani (Allahu e mëshiroftë!)


  1. Ringjallja e sunetit nga Umeri në faljen e teravive me xhemat dhe urdhëri i tij që ato të falen me njëmbëdhjetë rekate

Përmendëm pak më parë se pas vdekjes së të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) njerëzit vazhduan ta falin namazin e teravive në xhami të shpërndarë në grupe, ku secili grup falej pas një imami. Kjo gjë vazhdoi kështu gjatë kohës së qeverisjes së Ebu Bekrit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) dhe në fillimet e kohës së Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!). Pastaj Umeri i bashkoi ata pas një imami të vetëm, siç tregon Abdurrahman ibën Abdulkaari’ në një ether sahih: “Dola me Umer ibën el Hatab një natë Ramazani dhe shkuam në xhami. Aty njerëzit ishin të ndarë dhe nëse dikush falej për vete, pas tij faleshin disa njerëz (nga tre deri në dhjetë vetë). Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) tha: “Betohem për Allahun! Sikur ti bashkoja këta pas një lexuesi (imami) të vetëm, kjo do të ishte më e mira.” -Pastaj vendosi dhe i bashkoi ata pas Ubej ibën Keab. -Thotë: Më pas dola me të një natë tjetër dhe njerëzit ishin duke u falur pas lexuesit (imamit) të tyre (një imami të vetëm). Umeri tha: “Kjo është mirësia e risisë (bidatit) dhe koha në të cilën ata flenë është më  e mirë se koha në të cilën ata falen –ka për qëllim pjesën e fundit të natës, ndërsa njerëzit i falnin teravitë në fillim të saj-”

Këtë ether e transmeton Maliku në “El Muata” dhe nga ai e ka transmetuar Buhariu dhe El Ferjabi. Ndërsa Ibën Ebu Shejbe e transmeton të ngjashëm me të, por pa fjalën “Kjo është mirësia e bidatit”. Ndërsa tek Ibën Seadi dhe El Ferjabi gjendet një rrugë tjetër e këtij etheri me shprehjen: “Nëse është kështu, atëherë kjo është mirësia e bidatit”. Transmetuesit e kësaj rruge transmetimi janë të besueshëm, përveç Neufel ibën Ijas, për të cilin hafiz Ibën Haxheri në librin “Et Takrib” thotë: “I pranuar”, d.m.th: nëse ndiqet nga të tjerë, përndryshe ai është i butë (i dobët) në hadith, siç e ka përmendur Ibën Haxheri në parathënien e tij.

Dije se në mesin e disa dijetarëve të vonshëm është përhapur të argumentuarit për dy çështje, me fjalën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!): “Kjo është mirësia e bidatit”:

E para: Të bashkuarit në faljen e namazit të teravive është bidat i cili nuk ka qënë në kohën e të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!).

Sigurisht që ky është një gabim i madh dhe nuk do ta zgjasim fjalën për sqarimin e tij, por na mjafton si argument për rrëzimin e tij, hadithet e mësipërme për faljen e të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) bashkë me njerëzit në tre prej netëve të Ramazanit dhe nëse ai (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) e ka lënë faljen e tyre me xhemat në netët e tjera, këtë e ka bërë nga frika se namazi i natës bëhej i detyrueshëm mbi muslimanët.

E dyta: Prej bidateve ka edhe të mira dhe me fjalën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) ata kanë specifikuar domethënien e përgjithshme të fjalës së të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!): “Çdo bidat është humbje”, si dhe hadithe të tjera të ngjashme me të.

Por edhe kjo është diçka e rrëzuar dhe e pavlefshme, sepse hadithi vazhdon të qëndrojë në përgjithshmërinë e  tij, siç do ta shohim në broshurën e veçantë për bidatin, ndërsa fjala e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!): “Kjo është mirësia e bidatit” , ai nuk ka pasur për qëllim me të kuptimin e bidatit në sheriat, i cili është “shpikja e diçkaje në Fe, pa ndonjë shembull të mëparshëm”, ndërsa Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) siç e pamë, nuk shpiku gjë të re, por ai ringjalli më shumë se një sunet të të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!). Ndërsa këtu, ai ka pasur për qëllim njërën prej domethënieve gjuhësore të bidatit e cila është gjëja e re që nuk ka qënë e njohur pak para kryerjes së saj, dhe nuk ka dyshim se falja e namazit të teravive me xhemat pas një imami të vetëm, nuk ka qënë e njohur dhe e vepruar në kohën e qeverisjes së Ebu Bekrit dhe në një pjesë prej qeverisjes së Umerit.

Parë nga ky këndvështrim, kjo gjë ka qënë e re, por nëse do të vështronim nga ana e përputhshmërisë së saj me veprën e të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), ajo është sunet dhe nuk është bidat, dhe pikërisht për këtë, Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) e quajti atë të mirë.

Kështu vazhduan ta komentojnë dijetarët fjalën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!). P.sh: Es Subki –Abdulvehab-, në librin “Ndriçimi i kandilave për namazin e teravive” (1/168) thotë: Ibën Abdulberr ka thënë: “Umeri nuk ka bërë rrugë tjetër në këtë gjë përveç asaj që ka bërë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!). Atë që ai (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) e donte, e pëlqente dhe që nuk e pengoi nga vazhdueshmëia e saj veçse frika se bëhen të detyruara mbi popullin e tij, ndërsa ai (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) ka qënë i butë dhe i mëshirshëm me besimtarët. Ndërsa Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) e njihte këtë gjë të të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe e dinte se namazet farze nuk mund të shtoheshin e as të pakësoheshin pas vdekjes së të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), kështu që ai e bëri të ligjshme atë për njerëzit, e ringjalli atë sunet dhe urdhëroi që të zbatohej. Kjo ka qënë në vitin e katërmbëdhjetë pas hixhretit (emigrimit të të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) në Medine). Këtë gjë Allahu e kishte ruajtur për Umerin (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) dhe e bëri atë të shquar me të, duke mos ia inspiruar atë Ebu Bekrit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) edhe pse ai ka qënë më i mirë dhe i pari në çdo punë të mirë përgjithësisht, por secili prej tyre ka pasur vlera të veçanta të cilat nuk i ka pasur shoku i tij.

Es Subki thotë: “Sikur kjo gjë të mos ishte diçka e duhur dhe e kërkuar, ajo do të ishte bidat i shëmtuar, njësoj si namazi i dëshirave që bëjnë (sufitë) në mesin e muajit Shaban dhe në xhumanë e parë të muajit Rexheb, kështu që mohimi dhe rrëzimi i kësaj (i mohimit të faljes së namazit të teravive me xhemat) duhet të ishte i detyrueshëm dhe nga gjërat që duhet të njihen detyrimisht në Fe.”

Ndërsa dijetari i madh Ibën Haxher el Hejtemi, në fetvatë e tij thotë tekstualisht kështu: “Nëse nxjerja e çifutëve dhe e të krishterëve nga Gadishulli Arabik, si dhe luftimi i turkëve ka qenë e urdhëruar nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), ajo nuk ka qenë bidat edhe pse në kohën e tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) kjo gjë nuk është bërë.

Ndërsa fjala e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) për namazin e teravive: “Kjo është mirësia e bidatit”, me këtë fjalë ai ka pasur për qëllim kuptimin gjuhësor të tij, d.m.th: diçka e bërë në një formë të panjohur më parë, që nuk ka shembull të mëparshëm, siç thotë Allahu i Lartësuar: “Unë nuk jam ndryshe (gjë e re) nga të Dërguarit e tjerë” [El Ahkaf: 9].

Dhe kurrësesi nuk është fjala e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur me të!) bidat në Sheriat, sepse bidati në Sheriat është humbje, siç ka thënë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!).

Ndërsa ata dijetarë të cilët e kanë ndarë bidatin në të mirë e jo të mirë, ata kanë ndarë bidatin në kuptimin gjuhësor, ndërsa ata të cilët thonë se çdo bidat është humbje, ata kanë për qëllim bidatin në Sheriat. A nuk e sheh se sahabet dhe pasardhësit e tyre e refuzuan thirrjen e ezanit veçse për pesë namazet dhe nuk e lejuan atë për dy bajramet, edhe pse për këtë gjë nuk ka ardhur ndonjë ndalesë. Po kështu, ata e kanë urryer përshëndetjen e dy këndeve të Keabes që janë nga ana e Shamit, si dhe të falurit pas ecjes ndërmjet Safas dhe Mervas, duke e krahasuar atë me dy rekatet pas bërjes së tavafit.

Po kështu, çdo gjë të cilën i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) e ka lënë pa vepruar, duke qënë se nevoja për njohjen e tyre ka qënë e domosdoshme, kjo do të thotë se të lënurit e saj është sunet, ndërsa kryerja e saj është bidat i shëmtuar.

Me fjalën: “duke qënë se nevoja për njohjen e tyre ka qënë e domosdoshme në kohën e tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!)“, përjashtohet nxjerja e çifutëve dhe mbledhja e Kuranit, si dhe ato gjëra të cilat i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) i ka lënë pa vepruar për shkak të diçkaje që ka qenë pengesë, si falja e teravive me xhemat, ndërsa nevoja e plotë fut në të rastet kur nuk ka pengesë.


Urdhëri i Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) për të falurit  e teravive me njëmbëdhjetë rekate

Urdhëri i Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) për faljen e teravive me njëmbëdhjetë rekate është transmetuar nga imam Maliku në “Muata” (1/137, nr. 248) nga Muhamed ibën Jusuf: Nga Es Saib ibën Jezid, se ka thënë: “Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) e urdhëroi Ubej ibën Keab-in dhe Temim ed Dari që të faleshin me njerëzit (t’i prinin në namazin e teravive) dhe të falnin njëmbëdhjetë rekate. –Thotë (transmetuesi): Imami në atë kohë lexonte dyqind ajete (në një rekat) saqë mbështeteshim në shkop (bastun) nga qëndrimi i gjatë në këmbë dhe nuk e mbaronim namazin veçse në prag të agimit.”

Senedi i këtij shumë i saktë. Ndërsa Ibën Is’haku thotë: “trembëdhjetë rekate”. Kështu e ka transmetuar edhe Ibën Nasr në librin “Namazi i natës” (f.91), pastaj shtoi: “Ibën Is’haku thotë: “Kjo që kam dëgjuar për këtë (d.m.th. numrin e rekateve të namazit të natës në muajin e ramazanit) është më e qëndrueshmja gjë për mua dhe nuk ka hadith më të saktë se ai i Es Saibit, dhe kjo sepse i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) e kishte zakon që natën të falte trembëdhjetë rekate.”

Them (shejh Albani): Ky numër “trembëdhjetë rekate”, të cilin e ka zgjedhur Ibën Is’haku dhe i cili përputhet me transmetimin tjetër të Aishes (Allahu qoftë i kënaqur prej saj!) për namazin e natës të të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), në Ramazan dhe në një transmetim tjetër ajo sqaroi se dy rekate prej tyre kanë qenë sunetet e sabahut, kështu që transmetimin e Ibën Is’hakut mund ta kuptojmë sipas këtij transmetimi dhe kështu ai përputhet me transmetimin e shumicës.

Prej kësaj që u tha deri më tani, kuptohet se fjala e Ibën Abdulberr-it: “nuk di të ketë thënë ndokush se namazi i teravive është me njëmbëdhjetë rekate, përveç Malikut”, kjo fjalë duket qartë që është e gabuar. Madje El Mubarekfuri në librin “Tuhfetu el Ehvedhi” (i cili është shpjegim i suneneve të Tirmidhiut), ka thënë: “Ky është një pretendim i pavlefshëm dhe i paqëndrueshëm”. Për këtë shkak e ka kundërshtuar atë Ez Zerkani në “Shpjegimin e Muatas”, me fjalën e tij: “Nuk është ashtu si thotë ai, sepse atë e ka transmetuar gjithashtu Seid ibën Mensur me rrugë tjetër transmetimi; nga Muhamed ibën Jusuf  dhe ka thënë: “njëmbëdhjetë rekate” ashtu si ka thënë Maliku.”

Them: Senedi i këtij hadithi është në kulmin e saktësisë, siç ka thënë Es Sujuti në “El Mesabih – Kandilat” dhe vetëm kjo do të mjaftonte si kundërpërgjigje e fjalës së Ibën Abdulberr-it, por si mund të thuhet kur kësaj i janë bashkangjitur të gjitha ato hadithet përforcuese dhe me rrugë të ndryshme, të cilat nuk kam parë t’i ketë mbledhur njeri tjetër para meje dhe falenderoj Allahun për suksesin që më ka dhënë në këtë gjë.


Fjala se Umeri i ka falur teravitë me njëzet rekate, nuk qëndron. Verifikimi i njoftimeve të ardhura për këtë fjalë dhe sqarimi i dobësisë së saj

 Transmetimit të saktë nga Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) nuk lejohet ti kundërvihesh me atë që ka transmetuar Abdurrazaku me rrugë tjetër transmetuesish; nga Muhamed ibën Jusuf, me shprehjen: “njëzet e një rekate” për shkak të shfaqjes së këtij gabimi nga dy këndvështrime:

I pari: Kundërshtimi që i bën ai transmetimit të transmetuesëve të besueshëm që paraqitëm më sipër, me shprehjen “njëmbëdhjetë rekate”.

I dyti: Abdurrazaku është veçuar me transmetimin e tij me këtë shprehjen dhe nëse ajo shprehje nuk është ndryshuar nga transmetuesit që janë ndërmjet tij dhe Muhamed ibën Jusuf, atëherë defekti qëndron tek ai, d.m.th. te Abdurrazaku, sepse megjithëse ai është i besueshëm, hafiz dhe shkrimtar i njohur, por ai nga fundi i jetës së tij u sëmur dhe ndryshoi, siç thotë Ibën Haxheri në “Et Takrib” dhe për këtë shkak Ebu Umer ibën Es Salah e ka llogaritur atë në mesin e atyre të cilët janë ngatërruar nga fundi i jetës së tyre. Në parathënien e librit “Ulumul hadith”, ai thotë: “Ahmed ibën Hanbel ka thënë se ai u verbua nga fundi i jetës së tij dhe i diktonin të tjerët, ndërsa ai e përsëriste pas tyre, kështu që dëgjimi i atyre që e kanë dëgjuar atë pas të verbuarit të tij nuk është asgjë.

Ndërsa En Nesai thotë: “Transmetimi i atyre që kanë marrë prej tij nga fundi i jetës së tij duhet parë mirë.” Ndërsa në parathënien e të njëjtës temë ai thotë: “Gjykimi për ata (të pështjelluarit) është se transmetimi i atyre që kanë marrë nga ata pranohet nëse ka qënë para pështjellimit, por nëse ka qënë pas tij, atëherë hadithi i tyre nuk merret. Po kështu edhe transmetimi i atij që dyshon nëse e ka marrë para apo pas pështjellimit (hadithi i tij nuk merret).”

Them: Ky ether është prej llojit të tretë, d.m.th: se nuk dihet nëse ai e ka thënë atë para apo pas pështjellimit, kështu që ai nuk pranohet dhe kjo nëse ai do të ishte pa defekte të tjera, si kundërshtimi i transmetimeve të sakta e të forta, por ç’mund të thuhet kur ai i ka edhe ato?!

Nëse thuhet: El Ferjabi ka transmetuar në librin “Agjërimi” (1/76) dhe El Bejhaki në “Es Sunen” (2/496); nga transmetimi i Jezid ibën Hasife: Nga Es Saib ibën Jezid, ka thënë: “Në kohën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), në muajin e Ramazanit faleshin njëzetë rekate namaz nate. -Thotë: Imamët lexonin dyqind ajete (në një rekat) dhe në kohën e Uthmanit njerëzit mbështeteshin mbi shkopinj nga qëndrimi i gjatë në këmbë.”

Them: Ky transmetim me shprehjen “njëzetë rekate” është pikëmbështetja e atyre të cilët thonë se namazi i teravive me njëzetë rekate është i ligjshëm. Sipas asaj që duket, senedi i këtij etheri është i saktë (sahih) dhe për këtë shkak, disa dijetarë e kanë konsideruar të saktë atë. Por në të vërtetë ai ka një defekt (sëmundje të padukshme – ileh), madje disa defekte, gjë e cila e bën të ndaluar fjalën se ai është i saktë dhe e bën atë të dobët e të refuzuar. Shpjegimi i kësaj është nga disa këndvështrime:

Së pari: Ibën Hasife, edhe nëse është i besueshëm, por imam Ahmedi në një transmetim nga ai ka thënë: “hadithi i këtij është i refuzuar”. Për këtë shkak e ka përmendur atë edhe Dhehebiu në “El Mizan”. Në fjalën e Ahmedit kuptohet që Ibën Hasife mund të veçohet me diçka të cilën nuk e kanë transmetuar të besueshmit dhe dikujt si ai i kthehet hadithi nëse ai kundërshton dikë më të ditur se ai, duke u konsideruar anormal, siç është theksuar në “Terminologjinë e hadithit”.

Edhe etheri që kemi në duar është pikërisht i këtij lloji. Ai sillet rreth Es Saib ibën Jezid, nga i cili e ka përcjellë Muhamed ibën Jusuf dhe Ibën Hasife, të cilët janë kundërshtuar në numrin e teravive; i pari thotë “njëmbëdhjetë” dhe tjetri thotë “njëzetë e një” rekate. Por më e saktë është fjala e të parit sepse ai është më i fortë dhe më i besueshëm se tjetri. Ibën Haxheri e ka cilësuar atë me fjalët: “thikatun thebt – i besueshëm, i fortë, i vendosur”, ndërsa për tjetrin është mjaftuar me fjalën “Thikah – i besueshëm”.

Ky dallim konsiderohet prej pikëve në paraprirje në rast kundërshtimi, gjë të cilën e njohin specialistët e kësaj shkence fisnike.

Së dyti: Ibën Hasife është ngatërruar në transmetimin e tij, për numrin e rekateve të vitrit. Ismail ibën Umeje thotë se Muhamed ibën Jusuf, djali i motrës së Es Saib ibën Jezid i ka treguar atij; (shejh Albani thotë: pastaj përmendi transmetim të njëjtë me atë të Malikut nga Ibën Jusuf, pastaj Ibën Umeje tha): “Ose njëzetë e një rekate.”

Thotë (d.m.th: Muhamed ibën Jusuf): Këtë ai e ka dëgjuar nga Es Saib ibën Jezid –ibën Hasife. Pyeta (pyetësi është Ismail ibën Umeje) Jezid ibën Hasife dhe ai tha: “Mendoj se Es Saibi tha: Njëzetë e një rekate.”

Them: Senedi i këtij etheri është i saktë.

Por fjala e tij “njëzetë e një rekate”, në këtë transmetim bie në kundërshtim me fjalën e tij, në transmetimin e mësipërm: “njëzetë rekate”. Dhe fjala e tij “mendoj” është argument për të ngatërruarit e Ibën Hasife dhe se ai e transmetonte duke mos qenë i sigurtë, sepse ai nuk e ka pas mësuar mirë atë dhe vetëm kjo do të mjaftonte për të rrëzuar të argumentuarin me këtë transmetim, por si do të thuhej kur ai kundërshton dikë që është më i ditur se ai, si në këndvështrimin e parë?!

Këtë e përforcon gjithashtu këndvështrimi i mëposhtëm:

Së treti: Muhamed ibën Jusuf është djali i motrës së Es Saib dhe ai e di më mirë se të tjerët këtë transmetim, kështu që numri që thotë ai është më parësor për tu marrë për bazë sesa numri i kundërshtarit të tij, Ibën Hasife. Këtë e përforcon gjithashtu përputhshmëria e tij me hadithin e transmetuar nga Aisha (Allahu qoftë i kënaqur prej saj!) se i Dërguari (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) nuk shtonte më shumë se njëmbëdhjetë rekate (në namazin e natës), kështu që mbartja e veprës së Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) në përputhshmëri me sunetin e të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) është më e mirë dhe më parësore sesa mbartja e saj në kundërshtim me sunetin. Kjo është diçka e dukshme dhe e qartë –insha Allahu-.

I njëjtë në dobësi me këtë transmetim është transmetimi që ka përmendur Ibën Abdulberr, i cili thotë: El Harith ibën Abdurrahman ibën Ebu Dhubab transmeton nga Es Saib ibën Jezid, se ai ka thënë: “Namazi i natës (i teravive) në kohën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) ishte me njëzetë e tre rekate.”

Them (shejh Albani): Ky ether është i dobët, sepse Ibën Ebi Dhubab është i dobët në të mbajturit përmendësh. Ibën Ebi Hatim në librin “El Xherh uet Teadil” thotë: “Babai im ka thënë: “Ed Daraverdi transmeton hadithe të refuzuara dhe ai nuk është i fortë, megjithatë hadithi i tij mund të shkruhet.”

Ndërsa Ebu Zur’ah thotë: “Nuk është edhe aq i keq.”

Them: Për këtë shkak, imam Maliku nuk mbështetej tek ai, siç thuhet në “Et Tehdhib” të Ibën Hxherit. Ndërsa në “Et Takrib” ai thotë: “Ai është “saduk” – që mund të besohet”.

Them: Transmetimi i të atillëve si ai nuk vlen për argument, për shkak të ngatërresës së tij, veçanërisht kur ai kundërshton dikë që është i besueshëm e i fortë në transmetim, si Muhamed ibën Jusuf, i biri i motrës së Es Saib, i cili thotë: “Njëmbëdhjetë rekate”, siç e pamë më parë.

Megjithëse ne nuk e dimë nëse zinxhiri i transmetuesëve të kësaj fjale të Ibën Abdulberrit është i saktë, sepse libri i tij nuk gjendet në duart tona, në mënyrë që të ktheheshim tek ai dhe të studionim të gjithë transmetuesit e tij, nëse ai i ka pas përmendur ata.

I njëjtë me këtë transmetim në dobësi është gjithashtu transmetimi i Jezid ibën Ruman, i cili thotë: “Në kohën e Umer ibën Hatabit njerëzit i falnin teravitë me njëzetë e tre rekate.”

Këtë e ka transmetuar Maliku dhe nga ai El Ferjabi dhe El Bejhaki në “Es Sunen”. Dobësia e këtij transmetimi qëndron në faktin se Jezid ibën Ruman nuk e ka arritur Umer ibën Hatabin (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!).

Po kështu e ka konsideruar atë të dobët, imam Neveviu në librin “El Mexhmu” (4/33), ku thotë: “Këtë e transmeton Bejhakiu por ai është “mursel”, sepse Jezid ibën Ruman nuk e ka arritur Umerin (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!).”

Edhe El Ajni e ka konsideruar të dobët atë, duke thënë në librin “Umdetul Karii Sherh Sahih el Buhari” (5/357): “Senedi i këtij etheri është i ndërprerë.”

Kështu që ky transmetim është i dobët për shkak të ndërprerjes së tij mes Ibën Rumanit dhe Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) dhe në të nuk ka argument të vlefshëm, aq më tepër kur ai kundërshton transmetimin e saktë nga Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) ku ai urdhëron Ubej ibën Keab dhe Temim Ed Dari që teravitë ti falin me njëmbëdhjetë rekate. Këtë e ka nxjerrë Maliku në “Muata”.

Etheri i mësipërm bie gjithashtu në kundërshtim me hadithin e saktë që është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!).


Imam Shafiu dhe Tirmidhiu e konsiderojnë të dobët transmetimin nga Umeri, ku teravitë përmenden me njëzet rekate

Imam Tirmidhiu, në “Sunenet” e tij (2/74) bën shenjë se numri i njëzet rekateve nuk është i qëndrueshëm nga Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), duke thënë: “Kështu është përcjellë edhe nga Aliu, Umeri e të tjerë nga shokët e të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!).

Kështu thotë edhe imam Shafiu për njëzetë rekatet e përcjella nga Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), siç e ka përcjellë autori i “El Muzeni”, në shkurtimin e tij (1/107).

Fjala e atyre të dyve: “është përcjellë” konsiderohet dobësim nga ata të dy për atë që është përcjellë, siç është e njohur tek dijetarët e hadithit.

Imam Shafiu dhe Tirmidhiu janë prej atyre dijetarëve verifikues të cilat i ka pasur për qëllim Neveviu me fjalën e tij në librin “El Mexhmu” (1/63), ku thotë: “Dijetarët verifikues prej dijetarëve të hadithit e të tjerë thonë: “Nëse hadithi është i dobët, nuk thuhet që atë e ka thënë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), apo e ka vepruar ai (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), apo që ka urdhëruar a ndaluar nga ajo, e të ngjashme me këto prej shprehjeve të prera. Po kështu nuk thuhet as për sahabet e as për tabiinët e pasardhësit e tyre, për një transmetim që është i dobët. Në këto raste nuk përdoren shprehjet e prera, por thuhet: “është përcjellë nga ai”, apo “është transmetuar”, ose “është thënë”, ose “na është përcjellë nga ai”, ose “thuhet”, ose “përmendet”, ose “i mvishet”, e të tjera si këto që janë shprehje që tregojnë mëdyshje apo pasiguri dhe jo shprehje të prera.

Dijetarët thonë: Shprehjet e prera përdoren në hadithet e sakta apo të mira, ndërsa shprehjet e sëmura përdoren për transmetimet e dobëta. Kjo sepse shprehja e prerë tregon saktësinë e fjalës së përcjellë nga thënësi i saj, kështu që nuk bën të përdoret vetëm në transmetimet e sakta, përndryshe njeriu do të jetë prehë e gënjeshtrës ndaj tij. Kjo pikë i ka munguar autorit dhe shumicës së dijetarëve të fikhut, madje shumicës së dijetarëve të të gjitha shkencave përgjithësisht, përveç dijetarëve ekspertë të hadithit. Por kjo është një nënvlerësim i shëmtuar sepse ata shpeshherë në transmetimin e ndonjë hadithi të saktë thonë: “është përcjellë, apo thuhet”, ndërsa në hadithin e dobët thonë: “ka thënë, apo ka përcjellë filani”, gjë kjo e cila është larg të saktës.

Këto transmetime nuk e përforcojnë njëri-tjetrin

Dikush mund të thotë: “E pranojmë që secili prej këtyre transmetimeve më vete është i dobët, por a nuk e forcojnë ato njëri-tjetrin për shkak të numrit të tyre?”

Unë them: “Jo”, dhe kjo e parë nga dy këndvështrime:

Së pari: Ky numër i madh mund të jetë formal dhe jo i vërtetë, sepse ne nuk kemi veçse transmetimin e Es Saib ibën Jezid, i cili është i lidhur (pa shkëputje ndërmjet transmetuesëve) dhe transmetimin e Jezid ibën Ruman dhe Jahja ibën Seid, i cili është i ndërprerë dhe ka mundësi që subjekti i këtij transmetimi të jetë rreth njërit prej transmetuesëve të transmetimit të parë, ashtu si dhe ka mundësi që subjekti i tij të jetë rreth ndonjë tjetri, siç do ta shohim më pas. Kështu që, përderisa ekzistojnë disa mundësi, atëherë argumentimi me të rrëzohet.

Së dyti: E vërtetuam më parë se transmetimi i Malikut nga Muhamed ibën Jusuf, të besueshmit dhe të fortit në transmetim; nga Es Saib, ku thuhet se ato kanë qenë “njëmbëdhjetë rekate”, ky është transmetimi i saktë dhe kush e ka kundërshtuar Malikun në këtë transmetim, ai ka gabuar. Po kështu edhe Ibën Hasife dhe Ibën Ebu Dhubab të cilët kanë kundërshtuar Muhamed ibën Jusuf; transmetimi i tyre është anormal dhe sipas neneve të shkencës së hadithit, hadithi anormal (esh shadh) është i refuzuar dhe i kthyer mbrapsht, sepse ai është i gabuar dhe gabimi nuk mund të forcohet me gabim tjetër. Ibën Es Salah në parathënien e librit të tij “Terminologjia e Hadithit” (f. 86), thotë: “Nëse transmetuesi veçohet me diçka nga të tjerët, vështrohet; nëse ajo me të cilën ai është veçuar është në kundërshtim me atë që ka transmetuar dikush tjetër më i fortë se ai në transmetim, atëherë ajo me të cilën ai është veçuar është anormale, e kthyeshme, ndërsa nëse nuk kundërshton ndonjë transmetim tjetër, por e ka transmetuar vetëm ai; nëse ai është i drejtë, i fortë në memorje, i besueshëm në përpikmërinë dhe saktësinë e tij, para se të veçohej me një transmetim, (atëherë pranohet prej tij).

Por nuk ka dyshim se transmetimi në fjalë është prej llojit të parë, sepse transmetuesi i tij ka kundërshtuar atë që është më i fortë se ai, kështu që ajo kthehet mbrapsht.

Është e qartë se shkaku i refuzimit të dijetarëve transmetimin anormal është shfaqja e gabimit të tij si rrjedhojë e kundërshtimit të përmendur. Dhe sigurisht që nëse vërtetohet gabimi i një transmetimi, nuk është e logjikshme që ai të forcohet me transmetim tjetër me të njëjtin kuptim. Kështu vërtetohet se transmetimi anormal dhe i refuzuar nuk është i vlefshëm për argumentim dhe mbështetje në të, madje ekzistenca apo mosekzistenca e tij janë njësoj.

Përveç kësaj, për transmetimet e ndërprera të secilit prej Jezid ibën Ruman dhe Jahja ibën Seid El Ensari, nuk lejohet të thuhet se ato forcojnë njëri-tjetrin, sepse kushti i kësaj është që ata të dy ta kenë marrë nga dy persona të ndryshëm, të cilët në fakt ata i kanë rrëzuar (nuk i kanë përmendur), gjë e cila nuk qëndron në këtë rast, sepse që të dy transmetuesit; Jezidi dhe Ibën Seidi janë medinas, kështu që ajo që shkon në mendje më shumë është se që të dy ata e kanë transmetuar atë nga i njëjti person, të cilin nuk e kanë përmendur dhe ka mundësi që ai të jetë i panjohur apo i dobët, që nuk vlen për argumentim. Si dhe ka mundësi që ata ta kenë përcjellë transmetimin e tyre nga dy persona të ndryshëm, por që të dy ata të kenë qënë të dobët. Po ashtu ka mundësi që ata dy të jenë vetë Ibën Hasife dhe Ibën Ebu Dhubab, sepse që të dy ata janë medinas dhe në këtë transmetim ka gabim. Prej këtu, transmetimi i Jezidit dhe Ibën Seidit është i gabuar. Të gjitha këto janë të mundshme dhe nëse ekzistojnë disa mundësi (d.m.th: nëse mungon siguria), atëherë argumentimi me këtë transmetim rrëzohet.

Dijetari i Islamit, Ibën Tejmije (Allahu e mëshiroftë!) thotë: “Dijetarët janë kundërshtuar për pranimin apo jo të transmetimeve “mursele – me sened të ndërprerë” dhe më e sakta është se ka prej tyre që pranohen, ashtu si ka prej tyre që kthehen mbrapsht, apo që janë të ngrira … Ato transmetime të atilla që kundërshtojnë atë që kanë transmetuar të besueshmit, kthehen mbrapsht. Por nëse transmetimi “mursel” vjen me dy rrugë të ndryshme transmetuesish, kjo tregon sinqeritetin e të parit dhe zakonisht nuk mund të përfytyrohet gabimi në të.”

Pakujdesia ndaj këtij kushti i ka futur disa prej dijetarëve të mëdhenj që të konsiderojnë të sakta disa tregime të cilat duket qartë se janë të pasakta.

Këto duhet të kihen mirë parasysh, sepse këto që kam përmendur këtu për transmetimet nga Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) thuhen edhe në transmetimet e mëposhtme nga Aliu (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) e të tjerë, të cilave u shtohet se disa prej tyre janë shumë të dobëta, siç është rruga e dytë e transmetuesëve nga Aliu (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) e cila nuk vlen për të përforcuar rrugën e parë.

Kujtoje këtë sepse ajo do të të bëjë dobi –inshaAllahu-!


Të bashkuarit në mënyrë të saktë ndërmjet dy transmetimeve nga Umeri

(Allahu qoftë i kënaqur prej tij!)

Nëse lexuesit i bëhet e qartë dobësia e këtij transmetimi nga Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), atëherë nuk është nevoja që të bashkojmë mes tij dhe transmetimit të saktë nga ai (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!). Jo ashtu si kanë bërë disa të cilët thonë: “Në fillim ata faleshin me njëmbëdhjetë rekate dhe më pas falnin njëzetë rekate teravi dhe tre rekate të vitrit”, sepse ne themi se të bashkuarit mes dy transmetimeve është i nevojshëm nëse të dy ato janë të sakta, por në këtë rast ato janë të pasakta, kështu që nuk është nevoja dhe nuk vlen bashkimi i përmendur, megjithëse edhe ky lloj bashkimi mes tyre mund të hidhet poshtë. El Mubarekfuri (në shpjegimin e Suneneve të Tirmidhiut: 2/76), pas përmendjes së bashkimit të mësipërm thotë: “Them: Këtu dikush tjetër mund të thotë se në fillim falnin njëzetë rekate dhe më pas falnin njëmbëdhjetë rekate, gjë e cila është më pranë të vërtetës sepse kjo përputhet me veprën e transmetuar nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), prandaj medito!”

Sikur të supozonim se numri “njëzet rekate” është i saktë, ai ka pasur një shkak të caktur i cili më pas kaloi: 

Sikur të supozonim se ndokush nuk është bindur me sqarimin e mësipërm për dobësinë e “njëzet e rekateve”, të transmetuara nga Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), ne do të thoshim se prej kësaj nuk rrjedh të kapurit detyrimisht me këtë numër dhe të lëmë atë që është përcjellë saktë në sunetin e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) për faljen e teravive me njëmbëdhjetë rekate, aq më tepër të quhej i dalë nga xhemati ai që vepron sipas këtij suneti, pasi që të kapurit pas një diçkaje është diç më tepër se thjesht të vepruarit e saj dhe në rastin tonë, vepra e Umerit do të tregonte ligjshmërinë e të falurit me njëzetë rekate dhe asgjë më tepër, sepse ajo është përballë veprës së të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) e cila e kundërshton atë për nga numri i rekateve. Kështu që nuk lejohet mospërfillja e veprës së të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe kthimi i shpinës asaj për t’u kapur pas veprës së Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), por më e shumta që mund të përfitohet nga kjo është të lejuarit e marrjes së tij për shembull, duke qenë të bindur se marrja për shembull veprën e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) është më parësore dhe më e mirë. Kjo është diçka për të cilën nuk duhet të dyshojë askush që ka logjikë.

E gjitha kjo do të thuhej nëse supozonim se Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) ka shtuar në numrin që ka ardhur nga suneti, duke u nisur nga fjala se nuk ekziston ndonjë ndalesë për të shtuar në të, siç thonë disa dhe ua kthyem përgjigjen më parë, por nëse Umeri nuk e ka bërë këtë për këtë arsye, por për shkak të lehtësuarit për njerëzit qëndrimin e gjatë në këmbë që bënte i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) në namazin e teravive, siç kanë thënë disa dijetarë se numri i shtuar i rekateve ka qënë për të kompensuar qëndrimin e gjatë në këmbë.

Them: Sikur Umeri ta kishte bërë këtë shtim në numrin e rekateve duke pakësuar të lexuarit e Kuranit në to, ai do kishte arsye të forta për ta justifikuar atë në atë kohë, pasi që megjithatë, në kohën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) njerëzit nuk e përfundonin namazin e teravive veçse në prag të agimit, siç e pamë më parë. Gjithashtu, në këtë lehtësim të supozuar, imami i tyre lexonte njëzet-tridhjetë ajete në një rekat dhe nuk bënin dallim ndërmjet rukneve (shtyllave) të namazit për nga gjatësia e tyre, por aq sa qëndronin në këmbë, qëndronin edhe në ruku, edhe në sexhde si dhe ndërmjet tyre. Ata i zgjasnin ato duke i bërë thuajse të barabarta me njëra tjetrën dhe bënin shumë tesbih e dua në to, siç është suneti për të gjitha këto.

Ndërsa sot nuk ekziston ndonjë lexim i gjatë që të mund të lehtësohej dhe të kompensohej me shtimin e numrit të rekateve. Shumica e imamëve sot lexojnë aq shkurt në namazin e teravive, saqë sikur tu thuhej atyre: “lehtësojeni pak leximin”, ata nuk do të mundeshin vetëm nëse do ta linin krejt leximin pas Fatihasë! Ose do të mjaftoheshin me ajete të tilla si “Mud-hemmetani” [Nga sureja Rrahman]”. Madje më kanë thënë se dikush prej tyre e ka bërë një gjë të tillë.

Sures “Fatiha”, që ata lexojnë, i ka ikur leximi i saktë dhe ëmbëlsia për shkak të shpejtësisë në të lexuarit e saj, saqë shumë prej tyre e lexojnë atë me një frymë të vetme, duke kundërshtuar hapur sunetin e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) i cili e lexonte atë ajet-ajet.[1]

Nëse në mesin e imamëve do të gjeje ndokënd që e zgjat paksa leximin e Kuranit në namazin e teravive, por për mosbarazimin ndërmjet rukneve të namazit, të gjithë ata kanë rënë dakord, megjithëse të qenurit e kësaj sunet është përcjellë me hadithe të shumta, prej të cilave është edhe hadithi i Hudhejfe ibën el Jeman të cilin e pamë më parë.

Them (shejh Albani): Aktualiteti në të cilin gjendet sot shumica e muslimanëve –me sa di unë-, e bën të pavlefshme arsyen për të cilën janë shtuar rekatet e namazit të teravive dhe bashkë me rrëzimin e saj rrëzohet edhe të falurit e teravive me njëzet rekate, kështu që bëhet e detyrueshme të kthyerit tek numri i ardhur në sunetin e saktë, të kapurit për të dhe të mos shtohet në të, duke i nxitur njerëzit që ta zgjasin leximin e Kuranit në namaz dhe të bëjnë sa më shumë tesbih e dua në ruku e në sexhde sa të jetë e mundur, sepse kështu ata marrin për shembull të Dërguarin e Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe të parët e mirë të këtij populli (Allahu qoftë i kënaqur prej tyre!).

Besoj se ky realitet do të nxisë aq sa të dojë Allahu prej mendimtarëve rregullues, të cilët do të përkrahin mendimin tonë për domosdoshmërinë e të kthyerit tek suneti në namazin e teravive, si nga sasia ashtu edhe nga cilësia.

Kështu kanë vepruar edhe në një çështje tjetër më të rëndësishme se kjo për nga rrjedhoja dhe ndikimi i saj në shoqëri, si dhe nga të shfaqurit e saj në kundërshtim me fjalën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!). Ajo çështje është të llogariturit e divorcit të burrit i cili e shpreh atë tre herë (në një vend dhe në një kohë), për një herë e vetme. Ndërkohë që dihet se jo para shumë kohësh, kjo llogaritej tre divorce (divorc i pakthyeshëm, ku burrit nuk i lejohet më ajo grua, vetëm nëse ajo martohet me një burrë tjetër, pastaj ndahet prej tij për shkaqe të konsiderueshme). Mbështejta e tyre për këtë ka qënë përputhja e librave të katër medh’hebeve të cilët kanë ndjekur fjalën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), duke e ditur se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) e llogariste atë si një divorc të vetëm.[2]

Ndërsa sot ata e lënë këtë vepër të Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) megjithëse ajo është përcjellë nga ai dhe është e sigurtë se ai e ka bërë atë, për arsye se panë që kjo gjë në kohën tonë bie tek njerëzit ndryshe nga çka qenë në kohën e Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), kështu që ata u kthyen te suneti pasi që iu bë e qartë se përmirësimi i kërkuar nuk mund të arrihet veçse me të. Për tu habitur është fakti që shumë prej tyre, deri para pak kohësh e luftonin Ibën Tejmijen (Allahu e mëshiroftë!) me një armiqësi të fortë dhe e shanin atë me shprehjet më të shëmtuara për shkak të gjykuarit e tij sipas këtij suneti dhe lënies së fjalës së Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), madje për këtë arsye ata e konsideronin atë të dalë nga xhemati![3]

Ndërsa sot ata gjykojnë sipas asaj, thënësin e së cilës dje e quanin të dalë nga feja. Kjo sepse ata nuk e njohin të kthyerit tek suneti dhe të vepruarit sipas tij për faktin se kjo është e detyrueshme për ta, por për shkak të ndikimeve të jashtme të aktualitetit, përvojës apo interesit. Shpresojmë që ata të kthehen tek suneti i të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) në mënyrën e namazit të teravive për shkak të tekstit Kuranor, ku Allahu i Lartësuar thotë për të Dërguarin e Tij dhe rrugën e tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!): “Por jo, për Zotin tënd! Ata nuk mund të kenë aspak besim derisa të të marrin ty (O Muhamed) gjykues për të gjitha mosmarrëveshjet mes tyre dhe të mos mbetet në veten e tyre asnjë pikë kundërshtimi ndaj vendimeve të tua dhe derisa t’i pranojnë ato plotësisht të nënshtruar.” [En Nisa: 65].

Dhe thotë: “Juve u ka ardhur nga Allahu Dritë dhe Libër i Qartë. Allahu i udhëzon me të ata që pasojnë (kërkojnë) Kënaqësinë e Tij, në rrugët e paqes dhe i nxjer ata nga errësira në Dritë me Lejen e Tij dhe i udhëzon ata në Rrugë të Drejtë.”


[1] Hadithi i transmetuar për vlerën e të lexuarit të Fatihasë me një frymë të vetme është i shpikur dhe i trilluar, edhe nëse atë e pëshpërisin disa njerëz që mbahen për të ditur.

[2] Transmeton Muslimi (4/173-174) e të tjerë; nga Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), ka thënë: “Në kohën e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), në kohën e qeverisjes së Ebu Bekrit dhe dy vjet nga qeverisja e Umerit, divorci i shprehur tre herë llogaritej një divorc. Ndërsa Umeri tha: Njerëzit po e shpejtojnë atë për të cilën kanë pasur kohë të mendohen mirë (pas divorcit të parë dhe të dytë kanë pasur kohë që ta kthejnë gruan e tyre), kështuqë po ua llogarisim atë divorc të trefishtë. Dhe kështu e vuri ligj këtë.”

[3] Tamam ashtu si kanë bërë me ne (thotë shejh Albani), edhe pse ne në fakt nuk e kemi kundërshtuar Umerin (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), por kemi rënë dakord me të në transmetimin e saktë nga ai, ndërsa transmetimi i njëzetë rekateve nuk qëndron, siç e pamë më parë.


<<< Namazi i Teravive 3               |               Namazi i Teravive 5 >>>