Legjislacioni Islam ose Fikhu

Shkëputur nga libri “Fikhu Suneh”

Autor: Sejjid Sabik
Përkthyer nga një grup përkthyesish
Nxjerrja e Haditheve: Bledar Albani


Legjislacioni është një nga bazat më të rëndësishme të Islamit. Ai ka të bëjë me vënien në praktikë të mesazhit islam.

Por, ligjet e vërteta, sikurse janë ligjet që lidhen me adhurimin, mund të jenë vetëm shpalljet, të cilat Allahu ia dërgoi Profetit të Tij, shpallje që përfshihen në Kuran apo në Sunet[1]. Kështu, nuk është e nevojshme të thuhet se Profeti (a.s.) nuk i kaloi kufijtë e transmetimit dhe të sqarimit të mesazhit.

Në lidhje me të Dërguarin e Tij, Allahu i Madhëruar thotë:

وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى

 “Ai (Muhamedi) nuk flet sipas qejfit të vet. Ajo (që ai flet) është vetëm Shpallje, që atij i ka ardhur”. (En-Nexhm 2-3)

 

Përsa i përket legjislacionit që ka të bëjë me çështje të kësaj bote, si ato gjyqësore, politike, luftarake etj., Pejgamberi (a.s.) është urdhëruar të konsultohet për to. Ka ndodhur që ai të thotë një mendim të caktuar, por më vonë ka ndryshuar qëndrim për shkak të sygjerimeve të shokëve të tij. Një gjë e tillë i ka ndodhur në luftën e Bedrit dhe të Uhudit. Shokët e Pejgamberit (a.s.) i drejtoheshin atij për çështje që nuk i dinin dhe kërkonin që t’ju shtjellonte çështje që i kishin të paqarta.

 

Ekzistojnë disa parime të përgjithshme islame, të cilat duhet të respektohen nga çdo musliman. Ato janë:

 

1) Nuk lejohet të spekulohet në lidhje me ngjarjet që nuk kanë ndodhur derisa ato të ndodhin. Allahu për këtë thotë:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيم

“O ju që besuat! Mos pyetni për sende që, nëse u thuhet ajo (pyetja) haptazi, ju vjen keq juve, e nëse pyetni për to gjatë kohës kur zbritej Kurani, do t’ju dalë në shesh (dhe do ta ngarkoni veten pa nevojë). Allahu ua fali atë (pyetjet që i bëtë më herët), se Ai është Falës i madh dhe shumë i butë”. (El Maide,101)

Në një hadith Profeti (a.s.) e ka ndaluar diskutimin e çështjeve që nuk kanë ndodhur ende.[2]

 

2) Secili nga ne duhet t’u shmaget pyetjeve të tepërta dhe çështjeve të ndërlikuara. Një hadith thotë: “Me të vërtetë Allahu nuk i pëlqen bisedat e kota, bërjen e pyetjeve të tepërta si dhe shpenzimin e kotë të pasurisë”.[3]

Gjithashtu, Profeti (a.s.) ka thënë: “Allahu u ka caktuar disa obligime, kështu që mos i nëpërkëmbni ato; u ka caktuar disa kufij, prandaj mos i shkelni ata; Ai u ka përcaktuar disa limite, kështu që mos i kaloni ato. Dhe, pa i harruar, Ai ka heshtur për disa gjëra si mëshirë për ju, kështu që mos pyetni për to”.[4]

Në një hadith tjetër thuhet: “Njeriu më mëkatar është ai, i cili pyeti në lidhje me diçka që nuk ka qenë e ndaluar, por që u ndalua më pas si rezultat i pyetjeve të shumta të tij”.[5]

 

3) Secili nga ne duhet të largohet nga konfliktet dhe përçarjet në emër të fesë.

Allahu thotë në Kuran:

وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِي

“Feja juaj është e vetmja fé e Unë jam Zoti juaj, prandaj ruajuni dënimit Tim”. (El Mu’minun, 52)

 

 وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنْ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

“Dhe kapuni që të gjithë në litarin (fenë dhe Kuranin) e Allahut, e mos u përçani! Përkujtojeni dhuntinë e Allahut për ju, kur ju (para se ta pranonit fenë islame) ishit të armiqësuar dhe Ai bashkoi zemrat tuaja e me dhuntinë e Tij u bëtë vëllezër. Madje ishit në buzë të greminës së xhehenemit e Ai ju shpëtoi prej tij. Po kështu, Allahu ju sqaron argumentet e veta që ju të gjeni të vërtetën e lumtur”. (Ali Imran, 103)

 

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

 “Bindjuni Allahut e të dërguarit të Tij, e mos u përçani e të dobësoheni dhe ta humbni fuqinë (luftarake). Të jeni të durueshëm se Allahu është me durimtarët”. (El Enfal, 46)

 

إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ

“Ti (Muhammed) nuk ke kurrfarë përgjegjësie për ata që e përçanë fenë e tyre dhe u ndanë në grupe…”. (El Enam, 159)

مِنْ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا

“Nga ata të cilët e shpërbënë fenë e tyre dhe u bënë degëzime më vete…” (Er-Rum, 32)

وَلاَ تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمْ الْبَيِّنَاتُ وَأُوْلَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

“E mos u bëni si ata që u ndanë dhe u përçanë pasi u patën zbritur argumentet. Ata do të pësojnë një dënim të madh”. (Ali Imran: 105)

 

4) Për çdo çështje të diskutueshme, gjëja më e përshtatshme që duhet bërë, është marrja e referencave nga Kurani dhe Suneti. Një praktikë e tillë zbatohet në përputhje me fjalët e Allahut:

 

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً

“Nëse nuk pajtoheni për ndonjë çështje, atëherë parashtrojeni atë te Allahu (te libri i Tij) dhe te i dërguari, po qe se i besoni Allahut dhe Ditës së Fundit. Kjo është më e dobishmja dhe përfundimi më i mirë”. (En-Nisa, 59)

ما اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِن شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّه

“Për çdo mosmarrëveshje që keni vendimi është te Allahu”. (Esh-Shura: 10)

 

Referimi tek Kurani bëhet për faktin se në këtë libër, Islami është sqaruar në mënyrën më të mirë. Allahu i Madhëruar thotë:

وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ

“…dhe Ne ta kemi zbritur ty Kuranin si pasqyrim të çdo gjëje…”. (En-Nahl, 89)

 

Në një ajet tjetër thuhet:

مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ

“Ne nuk kemi lënë pas dore asgjë në Libër…”(El En’am, 38)

Këtë e sqaron suneti praktik.

وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

“… ndërsa edhe ty (o Muhamed) të kemi zbritur përkujtuesin me këshilla (Kuranin), që t’u shpjegosh njerëzve qartë se çfarë u është zbritur atyre në mënyrë që ata të mendojnë”. (En-Nahl, 44)

إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ

“Sigurisht që Ne të kemi zbritur ty (O Muhamed) Librin (Kuranin) me të vërtetën që të mund të gjykosh mes njerëzve me anë të asaj që Allahu të ka shpallur ty…”. (En-Nisa, 105)

Pra, nëpërmjet këtyre ajeteve kuranore është plotësuar urdhëri i Allahut dhe mësimet janë bërë të qarta.

 Allahu i Madhëruar thotë:

الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الإِسْلاَمَ دِينًا

“Këtë ditë Unë e përsosa fenë tuaj, plotësova mirësinë Time për ju dhe zgjodha për ju Islamin si fe…”. (El Maide, 3)

Pra çështjet fetare janë qartësuar dhe gjithashtu është bërë e njohur edhe referenca tek e cila duhet të kthehemi. Si rrjedhojë, përçarja nuk ka kurrfarë kuptimi.

وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

“…Dhe sigurisht se ata që kundërshtuan në lidhje me Librin, janë në kundërshti tepër të largët”. (El Bekare, 176)

فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُوا فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا

“Por jo, për Zotin tënd! Ata nuk mund të besojnë, përderisa të të bëjnë ty (O Muhamed) gjykues për të gjitha mosmarrëveshjet mes tyre, derisa të mos mbetet në veten e tyre asnjë pikë kundërshtimi ndaj vendimeve të tua dhe derisa t’i pranojnë ato (vendimet e tua) plotësisht të nënshtruar”. (En-Nisa, 65)

Sahabët[6] dhe njerëzit që i ndoqën ata në gjeneratat e para i zbatuan me përpikmëri parimet e mësipërme. Në mes tyre nuk ndodhnin mosmarrëveshje, përveçse në çështje të caktuara. Ky dallim i referohet kuptimit të teksteve dhe faktit se disa prej tyre kanë ditur gjëra që nuk i kanë ditur të tjerët.

Kur dolën imamët, të cilët themeluan katër shkollat ligjore[7], ata ndoqën të njëjtën rrugë sikurse edhe të tjerët para tyre. I vetmi dallim qëndronte në faktin se ishte një numër i madh i atyre që bartnin sunetet dhe transmetuesit e thënieve të gjeneratave të para, siç ishin ata në Hixhaz,[8] të cilët ishin familjarizuar me një numër të madh hadithesh. Të tjerë njihnin më tepër arsyetimin logjik, siç ishin për shembull ata që jetonin në Irak, që nuk kishin njohuri për shumë hadithe, për shkak të largësisë së tyre nga vendi ku zbriti Shpallja.

Këta dijetarë bënë ç’ishte e mundur që t’u mësonin njerëzve fenë dhe t’i udhëhiqnin në rrugën e drejtë.

Megjithatë, vetë ata ua ndaluan njerëzve që t’i pasonin verbërisht, duke thënë: “Nuk është e lejueshme për askënd të thotë çfarë kemi thënë ne, pa patur të dhëna në lidhje me argumentin tonë”.

Ata e bënë të qartë se shkollat e tyre të mendimit (medhëhebet) ishin vetëm e vetëm hadithet e vërteta. Këta dijetarë nuk patën për qëllim që t’i bënin njerëzit t’i ndiqnin ata sikurse mund të ndiqnin Profetin (a.s.), i cili ishte i mbrojtur nga mëkatet apo gabimet. Të gjithë ata donin vetëm t’i ndihmonin njerëzit në të kuptuarit e dispozitave të Zotit të tyre.

 Mirëpo te ata që erdhën pas tyre ra interesimi dhe u dobësua vendosmëria. Kështu tek ata filloi të pulsojë instikti i imitimit dhe secili prej grupeve filloi të mjaftohej me medh’hebin e vet. Kështu, ata i vendosën fjalët e imamit në të njëjtin nivel me ato të Sheriatit[9] dhe nuk i lejonin vetes që të jepnin gjykime fetare (fetva), që binin në kundërshtim me ato përfundime që kishte nxjerrë imami i tyre.

Madje, arritën deri në atë ekstrem të besimit në imamin e tyre, saqë njëri prej tyre, El Kerhi, ka thënë: “Çdo ajet apo hadith që ndryshon nga ajo që është ndjekur nga dijetarët e shkollës sonë të mendimit (hanefi), ka një shpjegim jo të qartë ose është shfuqizuar”.

Ky respektim i verbër i një medh’hebi[10] të caktuar bëri që umeti[11] musliman të humbiste udhëzimin e Kuranit dhe të Sunetit. Si rrjedhojë, lindi ideja për mbylljen e derës së “ixhtihadit” (arsyetimit juridik).

Kështu Sheriati u shndërrua në fjalët e dijetarëve dhe pikërisht fjalët e dijetarëve ishin vetë Sheriati. Çdonjëri që dilte jashtë thënieve të juristëve llogaritej si novator, të cilit nuk i besohej dhe si i tillë gjykimet e tij fetare nuk merreshin parasysh.

Ajo që e ndihmoi më tepër përhapjen e këtyre ideve ngurtësuese ishte ndikimi që patën sundimtarët dhe të pasurit, të cilët ndërtuan shumë shkolla. Në ato shkolla mësimi u përqendrua vetëm në një medh’heb apo vetëm në disa prej tyre dhe kjo ishte një nga arsyet që i nxiti njerëzit t’u afrohen atyre medh’hebeve e të largohen nga ixhtihadi. Kjo ishte edhe arsyeja se pse u larguan njerëzit nga argumentimi juridik.

Dijetari i mirënjohur Ebu Zur’a e kishte pyetur mësuesin e tij El-Belkini, duke i thënë: “Tekijudin Es-Subki është i aftë për ixhtihad, përse nuk e bën këtë?” El-Belkini ka heshtur. Pastaj Ebu Zur’a i tha: “Unë mendoj se ai nuk e bën një gjë të tillë për shkak të pozitave që u janë caktuar dijetarëve të katër shkollave juridike. Kush del jashtë tyre, nuk do t’i gëzojë ato të drejta, nuk do të caktohet në detyrën e gjykatësit e njerëzit nuk do të merrnin parasysh fetvatë e tyre e do të akuzoheshin për risi në fe (bidate)”. El-Belkini ka buzëqeshur në shenjë miratimi për atë që tha Ebu Zur’a.

Kështu, duke ndjekur në mënyrë të verbër medh’hebet, duke humbur udhëzimin e Kuranit dhe të Sunetit dhe duke e mbyllur derën e arsyetimit juridik (ixhtihadit), ky umet e humbi unitetin dhe strofkullën e dabit[12], për të cilën kishte paralajmëruar Muhamedi (a.s.).

Si rezultat, umeti musliman u nda në grupe dhe në sekte të ndryshme deri në atë nivel, saqë diskutonin nëse një ndjekës i medh’hebit hanefi i lejohej të martohej me një grua të medh’hebit shafi apo jo. Disa prej tyre thoshin se një martesë e tillë nuk do të ishte e vlefshme sepse besimi i gruas shafi shihej me dyshim.[13] Të tjerë thoshin se kjo martesë ishte e vlefshme duke e krahasuar atë me martesën me “Ithtarët e Librit”[14].

Ndër pasojat e tjera ishin dhe përhapja e risive, humbja e mësimeve të Sunetit, prishja e mendimit dhe arsyetimit intelektual e kështu me radhë. Kjo çoi në dobësimin e tërësisë së umetit. Njerëzit e këtij umeti e humbën qëllimin e jetës dhe si rrjedhojë edhe atë të progresit e të zhvillimit. Duke pasur plasaritje nga brenda, të jashtmit ishin në gjendje të godisnin në zemër të Islamit.

Kaluan gjenerata të tëra dhe në çdo periudhë Allahu do të dërgonte dikë që ta përtërinte fenë e Tij dhe t’i udhëzonte njerëzit. Por, sapo muslimanët zgjoheshin, ata qëndronin ashtu vetëm për pak kohë, pasi shumë shpejt ata do të ktheheshin në gjendjen e tyre të mëparshme apo edhe më keq.

Dhe më në fund legjislacioni islam, me të cilin Allahu rregulloi jetën e të gjithë njerëzve dhe ishte armë e tyre në këtë botë dhe në botën tjetër përfundoi në një shkallë të pashembullt dhe zbriti në një humnerë me çka angazhimi pas tij u bë diçka që e dëmton mendjen dhe zemrën. Kjo gjë paraqiste humbje kohe, që në fe nuk sjell kurrfarë dobie dhe nuk konsiderohet si rregullator për jetën e njerëzve.

Dijetarët, edhe pse duke ditur ndryshimet që ndodhnin rrotull tyre, vazhdonin të merreshin me tekstet, komentimet, debatet dhe diskutimet, derisa Evropa triumfoi mbi Lindjen, duke e goditur me dorën e saj dhe duke e rrokullisur me këmbë. Këto të rëna e zgjuan nga gjumi, por ajo mbeti duke parë herë djathtas e herë majtas dhe u ndërgjegjësua se vërtetë kishte ngelur prapa përballë procesit dinamik të jetës që e tërhiqte zvarrë. Legjislacioni islam ishte ndalur, ndërsa karvani po ecte. Tashmë muslimanët po përballeshin me një botë të re, e tëra e mbushur me gjallëri, forcë dhe produktivitet.

Të habitur nga ajo çfarë panë, muslimanët filluan të hidhnin poshtë historinë që kishin, të mos tregonin respekt për para-ardhësit dhe të harronin fenë e tyre. Ata e ndoqën Evropën si në aspektet e mira ashtu edhe në ato të këqija, me besimet dhe mosbesimet e saj. Ata të cilët ishin injorantë, zgjodhën qëndrimin negativ, duke e cilësuar Sheriatin si dekadencë dhe jo si progres. Evropianizimi sundoi çdo aspekt të jetës; lidhjet me të kaluarën ishin të serta.

Sidoqoftë, toka nuk mbeti asnjëherë pa argumente nga Allahu. U shfaqën thirrësit për në Islam duke i kthyer njerëzit drejt të kaluarës dhe drejt identitetit të tyre. Këta thirrës i paralajmëruan njerëzit që rruga e gabuar e Perëndimit kishte vetëm një rezultat të keq, që ata nuk po ndiqnin besimin e vërtetë dhe se duhet të ndiqnin shembullin më të mirë, atë të Profetit (a.s.).

Shpejt shkencat e tyre do çonin Perëndimin drejt shkatërrimit dhe pastaj ata do të dilnin në Ditën e Gjykimit:

أَلَمْ تَرَى كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ(إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ(الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلاَدِ)وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِي(وَفِرْعَوْنَ ذِي الأَوْتَادِ(الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلادِ(فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ(فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ(إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ

“A nuk e ke parë (dhe a nuk mendon) si bëri Zoti yt me popullin Ad, të cilët qenë të lartë si shtylla, të atillë që nuk qenë të krijuar në tokë si ata? Dhe (me popullin) Themud të cilët skalitën shkëmbinjtë në luginë (për të bërë shtëpitë)? Dhe Faraonin, njeriun e hurit? (i cili i torturonte njerëzit duke i varur në shtylla). Ata i kaluan të gjithë kufijtë në vendet e tyre (në mosbindje ndaj Allahut)dhe duke kryer atje shumë poshtërsi (duke kaluar çdo masë). Kështu që Zoti yt hodhi mbi ta shumë ndëshkime të ashpra. Vërtet që Zoti yt është Vëzhgues i gjithçkaje”. (El Fexhr, 6 -13)

Kështu, të gjithë thirrësit u kërkuan njerëzve që të ktheheshin tek udhëzimi i Kuranit dhe Sunetit, si dhe i nxitën ata që ta marrin fenë e tyre nga këto burime e ta përhapnin atë tek të tjerët. Nëpërmjet kësaj ata do të fitonin jetën e lirë dhe do të bëheshin me të vërtetë të lumtur:

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا

“Ju e kishit shembullin më të lartë në të dërguarin e Allahut, kuptohet, ai që shpreson në shpërblimin e Allahut në botën tjetër, ai që atë shpresë e shoqëron duke e përmendur shumë shpesh Allahun”. (El Ahzabë: 21)

Me mëshirën e Allahut, njerëzit e devotshëm iu përgjigjën kësaj thirrjeje dhe zemrat e tyre u pastruan. Rinia e përqafoi këtë fe dhe përdori pasurinë dhe energjitë e saj për ta ripërtërirë atë.

A do ta lejonte Allahu dritën që të përhapej përsëri mbi këtë botë? A dëshiron Ai një jetë të bukur të mbushur me besim, dashuri, mirësi dhe drejtësi për njeriun?

Për këtë dëshmon ajeti kuranor:

هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا

“Ai është që e dërgoi të dërguarin e Vet me udhëzim të plotë dhe me fenë e vërtetë, që të triumfojë mbi çdo fe, e mjafton Allahu dëshmitar”. (El Fet’h: 28)

سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيد

“Ne do t’u bëjmë atyre të mundshme që të shohin argumentet Tona në horizonte dhe në veten e tyre, derisa t’u bëhet e qartë se ai (Kur’ani) është i vërtetë. A nuk mjafton që Zoti yt është dëshmitar për çdo gjë?” (Fussilet: 53)

 


[1] Me Sunet kuptojmë traditën e Profetit Muhamed (a.s.). Pra, thëniet, veprimet dhe miratimet e tij –Shënim i redaktorit.

[2] Hadith Daif – i dobët. “Tamamul Mineh” f.45, “Daiful Xhami” 6048, “Mishkatul Mesabih” 243. E ka nxjerrë Ebu Daudi 3656, Ahmedi 5/435.

[3] Buhariu 1477,2408, Muslimi 4458, Ahmedi 4/249; nga El Mugira ibën Shubeh, me shtesën “tre gjëra”, si dhe me shprehje tjetër të përafërt nga Ebu Hurejra.

[4] Hadith Daif – i dobët. “Gajetul Meram” 4, “El Mishkat” 197, “Daiful Xhami” 1597. E ka nxjerrë Darakutni 4/184, El Hakim 4/115, Bejhakiu 10/12-13.

[5] Buhariu 7289, Muslimi 6069,6070, Ebu Daudi 4610, Ahmedi 1/179; me shprehjen “Muslimani më mëkatar…”, në vend të “Njeriu më mëkatar…”.

[6] Sahabët quhen shokët ose bashkëkohësit e Profetit Muhamed (a.s.), që e kanë parë atë, e kanë besuar dhe kanë vdekur muslimanë – Shënim i redaktorit.

[7] Bëhet fjalë për katër shkollat e mirëfillta juridike islame: ajo hanefite, shafite, hanbelite dhe malikite; emra, të cilët e kanë zanafillën te themeluesit e tyre – Shënim i redaktorit.

[8] Hixhaz është quajtur pjesa perëndimore e Arabisë Saudite – Shënim i redaktorit.

[9] Me Sheriat kuptojmë legjislacionin islam- Shënim i redaktorit.

[10] Me medh’heb kuptojmë një prej shkollave juridike islame – Shënim i redaktorit.

[11] Në literaturën islame umet quhet bashkësia e njerëzve që i përkasin besimit islam – Shënim i redaktorit.

[12] Një kafshë që jeton në shkretëtirë. Ka formën e hardhucës, por është shumë më e madhe se ajo.

[13] Kjo për faktin se dijetarët e medh’hebit shafi e lejojnë për muslimanin të përdorë shprehjen: Unë jam besimtar, në dashtë Allahu.

[14] Ithtarë të Librit quhen pasuesit e Krishtërimit dhe të Hebraizmit. Burrave muslimanë u lejohet të martohen me gratë e tyre, ndërsa për gratë muslimane nuk është e lejueshme të martohen me ta – Shënim i redaktorit.