HAXHI DHE UMRA (6)

Shkëputur nga libri “Fikhu Suneh”

Autor: Sejjid Sabik
Përkthyer nga një grup përkthyesish
Nxjerrja e Haditheve: Bledar Albani


Qëndrimi në Mina dhe në Arafat

Shkuarja në Mina

Është sunet të shkohet në Mina ditën e tetë të Dhul-Hixhes. Kështu, të gjithë haxhilerët që janë duke kryer haxhin kiran ose haxhin ifrad, duhet ta shkojnë atje me ihram. Ata që kryejnë haxhin temettu duhet që atë ditë të veshin ihramin (siç bënë herën e parë në mikat) dhe vazhdojnë për në Mina me të tjerët. Sipas sunetit, haxhiu që kryen haxhin tamattu duhet të veshë ihramin që nga vendi ku rri. Nëse është në Mekë, ai duhet të veshë ihramin në Mekë, përndryshe këtë ai mund ta bëjë prej cilitdo vendi tjetër. Në një hadith lexojmë: “Ai që qëndron në Mekë duhet ta veshë ihramin prej aty ku rri. Banorët e Mekës duhet ta veshin ihramin prej aty ku janë”.[1]

Pëlqehet që të bëhen lutje dhe të thuhet telbija sa më shumë të jetë e mundur në kohën kur shkohet për në Mina, të falet namazi i drekës dhe iqindisë dhe akshami me jacinë në Mina. Po ashtu, aty duhet të kalohet nata dhe nuk duhet të iket prej aty deri në agim të ditës së nëntë të Dhul-Hixhes, duke ndjekur kështu shembullin e Profetit (a.s.). Nëse dikush lë pa bërë ndonjërën prej këtyre, ai humbet një vepër sunet, por atij nuk i kërkohet të bëjë ndonjë gjë për ta kompensuar këtë.

Ibnul-Mundhiri transmeton se Aishja nuk u largua nga Meka ditën e tetë të Dhul-Hixhes, por ndenji derisa u bë mjaft vonë, pasi kishte kaluar një e treta e natës.

Largimi nga Meka përpara ditës së tetë të Dhul-Hixhes

Seid ibën Mensuri transmeton se El-Hasani u niste nga Meka për në Mina një ose dy ditë përpara ditës së Teruijes (ditën e gjashtë ose të shtatë të Dhul-Hixhes). Megjithatë, Maliku nuk e pëlqente këtë dhe nuk pëlqente që dikush të rrinte në Mekë deri në mbrëmjen e ditës së Teruijes, përveçse kur ishte e premte dhe ai ishte ende aty në kohën kur falet namazi i Xhumasë. Në një rast të tillë, ai duhet të falë namazin e Xhumasë përpara se të niset për në Mina.

Shkuarja në Arafat

Është sunet që pas agimit të ditës së nëntë të Dhul-Hixhes të nisesh për në Arafat nëpërmjet Dabit duke shqiptuar tekbirin (Allahu Ekber), tahlilin (La ilaha il-Allah) dhe telbijen (Lebejke Allahuma lebejke).

Muhamed ibën Ebu Bekër El-Thakafiu ka thënë: “Kur ishim rrugës nga Mina për në Arafat unë e pyeta Enes ibën Malikun në lidhje me telbijen: “Si e bëje ti atë kur ishe me Profetin (a.s.)?” Enesi u përgjigj: “Disa prej nesh e thonin telbijen, një pjesë thonin tekbirin, të tjerët përsërisnin La ilahe il-Allah, ndërkohë që Profeti (a.s.) nuk shprehu asnjë mospëlqim në lidhje me këto”.[2] Kjo është treguar nga Buhariu dhe të tjerë.

Pëlqehet që të ndalohet në Nemira dhe pastrohet për t’u përgatitur për qëndrimin në Arafat. Po ashtu, është e pëlqyeshme hyrja në Arafat në kohën e caktuar për qëndrimin aty, kohë e cila është pas mesditës.

 

Qëndrimi në Arafat

Vlera e Ditës së Arafatit

Xhabiri transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Dhjetë ditët e muajit të Dhul-Hixhes janë ditët më të mira tek Allahu”.

Një burrë pyeti Profetin (a.s.): “A janë këto ditë më të mira se sa një numër i njëjtë ditësh që kalohen duke luftuar për hir të Allahut? Profeti (a.s.) iu përgjigj: “Ato janë më të mira se një numër i njëjtë ditësh që kalohen duke luftuar në rrugë të Allahut. Nuk ka asnjë ditë më të vlefshme tek Allahu sesa Dita e Arafatit. Në këtë ditë Allahu i Plotfuqishëm zbret deri në qiellin më të ulët dhe Ai është krenar për robërit e tij në tokë dhe u thotë atyre në qiell: “Shikojini robërit e Mi. Ata kanë ardhur nga afër e nga larg, me flokë të shpupurishur dhe me fytyrat e mbuluara nga pluhuri për të kërkuar mëshirën Time, megjithëse ata nuk e kanë provuar ndëshkimin Tim. Në Ditën e Arafatit shpëtojnë nga zjarri i xhehenemit më shumë njerëz sesa në çdo ditë tjetër”.[3]

El-Mundhiri ka thënë se ky hadith është transmetuar nga Ebu Ja’la, El-Bezari, Ibën Huzejme dhe Ibën Hibani, me fjalët e të cilit është dhënë edhe ky version.

Ibën El-Mubareku transmeton nga Sufjan El-Theuri, ky prej Zubejr ibën Aliut e ai prej Enes ibën Malikut se ka thënë: “Profeti (a.s.) e kaloi ditën në Arafat derisa dielli ishte në perëndim. Pastaj ai tha: “O Bilal! Kërkoju njerëzve të qetësohen e të më dëgjojnë”. Bilali u ngrit dhe u kërkoi njerëzve që të qetësoheshin dhe të dëgjonin Profetin (a.s.). Kur njerëzit u qetësuan dhe e drejtuan vëmendjen te Profeti (a.s.), ai tha: “O njerëz! Pak më parë erdhi te unë Xhebraili (a.s.), më dërgoi selam nga Zoti im, më vuri në dijeni se Allahu i ka falur ata që kaluan ditën në Arafat, ata që ndaluan në Meshar El-Haram dhe se Ai i ka garantuar ato që vijnë pas”.

Në atë moment Umer ibën El-Hatabi u ngrit dhe pyeti: “O i Dërguari i Allahut! Kjo mirësi është vetëm për ne?” Profeti (a.s.) iu përgjigj: “Kjo është për ju dhe për të gjithë ata që do të vijnë pas jush deri në Ditën e Gjykimit”. Atëherë Umeri thirri i gëzuar: “Sa të begata dhe të mira janë dhuntitë e Allahut!”[4]

Muslimi dhe të tjerë kanë transmetuar nga Aishja se Profeti (a.s.) ka thënë: “Ditën e Arafatit Allahu çliron shumë më tepër njerëz nga zjarri i xhehenemit sesa në çdo ditë tjetër dhe në këtë ditë Ai afrohet dhe u thotë engjëjve plot krenari: “çfarë duan e kërkojnë këta njerëz?”[5]

Ebu Derdaja transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Në asnjë ditë tjetër shejtani nuk është parë  aq i pavlerë, i poshtëruar dhe i zemëruar sa në Ditën e Arafatit”. Arsyeja për këtë është mëshira e Allahut që zbret (këtë ditë) dhe falja që Ai u jep njerëzve për mëkate të mëdha. Përjashtim bën vetëm dita e Betejës së Bedrit, e cila dëshmoi një mëshirë shumë më të madhe që zbriti mbi njerëzit duke i shkaktuar një pikëllim të madh shejtanit. E pyetën Profetin (a.s.): “O Profet i Allahut! Çfarë pa shejtani ditën e Betejës së Bedrit?” Profeti (a.s.) iu përgjigj: “Ai pa Xhebrailin që udhëhiqte engjëjt”.[6] Ky hadith transmetohet nga Maliku si hadith mursel dhe nga Hakimi me një varg të pandërprerë transmetuesish.

Gjykimi fetar për qëndrimin në Arafat

Shumica e dijetarëve muslimanë janë të mendimit se kalimi i ditës në Arafat është pjesa më e rëndësishme e haxhit. Ahmedi dhe autorët e Suneneve kanë transmetuar nga Abdurrahman ibën Jamuri se Profeti (a.s.) urdhëroi një lajmëtar të shpallte se: “Haxhi është (kalimi i ditës në) Arafat, kështu që kush bashkohet me haxhilerët e tjerë në natën e Muzdelifes përpara agimit, atij do t’i quhet se e ka kryer haxhin[7] “.[8]

Koha e qëndrimit në Arafat

Shumica e dijetarëve muslimanë janë të mendimit se koha e qëndrimit në Arafat fillon që në mesditën e ditës së nëntë të Dhul-Hixhes deri në agimin e ditës së dhjetë të këtij muaji. Çdo pjesë e kësaj periudhe kohe, ditë apo natë, mund të kalohet në Arafat për të përmbushur këtë kusht. Haxhiu që zgjedh të kalojë kohën gjatë ditës në Arafat, duhet të qëndrojë atje deri pas perëndimit të diellit. Por, nëse ai e kalon natën aty, nuk është i detyruar të qëndrojë për ndonjë kohëzgjatje të caktuar. Imam Shafiu mendon se është sunet zgjatja e qëndrimit në Arafat deri në muzg.

Ç’kuptojmë me qëndrimin në Arafat?

Qëndrimi në Arafat do të thotë prani fizike dhe mendore në çfarëdo pjese të Arafatit, qoftë zgjuar, në gjumë, hipur mbi një kafshë ngarkese, duke ndenjur, shtrirë apo duke ecur, pavarësisht nëse haxhiu është apo jo në gjendje pastërtie. Për shembull, një grua që është me menstruacione, gruaja lehone apo dikush që eksitohet në ëndërr. Megjithatë, dijetarët kanë mendime të ndryshme rreth gjendjes së atij që i bie të fikët apo mbetet në koma deri sa të vijë koha të largohet nga Arafati. Megjithatë, Ebu Hanife dhe Maliku mendojnë se haxhi i këtyre njerëzve është i vlefshëm.

Shafiu, Ahmedi, El-Hasani, Ebu Theuri, Is’haku dhe Ibën El-Mundhiri mendojnë se haxhi i një personi të tillë është i pavlefshëm, sepse qëndrimi në Arafat është një kusht themelor i haxhit dhe një person në koma nuk mund ta kryejë atë, ashtu si  ndonjërin prej riteve të tjera themelore të haxhit.

Pas verifikimit të hadithit të mësipërm nga Ibën Jamuri, Tirmidhiu vëren dhe thotë: “Sufjan El-Theuri ka thënë se dijetarët dhe shokët e ditur të Profetit (a.s.) dhe të tjerë e kanë ndjekur këtë hadith dhe kanë qenë të mendimit se një person që nuk kalon ditën ose një pjesë të saj në Arafat deri përpara agimit të ditës së dhjetë të Dhul-Hixhes ose të mbërrijë atje pas lindjes së diellit, ai e humbet haxhin. Një person i tillë duhet ta konsiderojë këtë lloj haxhi si umre dhe duhet ta përsërisë atë vitin tjetër. Kështu mendon Ahmedi, Shafiu dhe të tjerë.

Pëlqehet ndenjja pranë shkëmbinjve gjatë qëndrimit në Arafat

Haxhiu mund ta kalojë Ditën e Arafatit në çfarëdo vendi brenda kufijve të Arafatit, përveçse në shtratin e luginës të quajtur Arefe në perëndim të Arafatit. Është pranuar në përgjithësi se kalimi i Ditës së Arafatit në atë vend nuk është i mjaftueshëm për të përmbushur kushtin e qëndrimit në Arafat.

Është i këshillueshëm kalimi i kohës pranë shkëmbinjve në Arafat ose sa më afër tyre. Profeti (a.s.) ka ndaluar në atë vend dhe ka thënë: “Unë kam ndaluar këtu, por i tërë Arafati është vendqëndrim (për Ditën e Arafatit)”.[9] Transmeton Ahmedi, Muslimi dhe Ebu Daudi nga Xhabiri.

Ngjitja në Kodrën e Mëshirës ose besimi se qëndrimi në të është më i mirë se qëndrimi në çdo vend tjetër është i gabuar. As të vepruarit në këtë mënyrë nuk përfaqëson një sunet të Profetit (a.s.).

Pastrimi për qëndrimin në Arafat

Pëlqehet pastrimi përpara qëndrimit në Arafat. Maliku transmeton se Ibën Umeri pastrohej në prag të Ditës së Arafatit.[10] Po ashtu, është transmetuar se Umeri pastrohej në Arafat në kohën kur ishte në gjendjen e ihramit.

Rregullat e sjelljes gjatë qëndrimit në Arafat dhe lutjet në të

Haxhiu duhet të jetë me abdes, të kthehet me fytyrë nga Qabja, t’i kërkojë sa më shumë falje Allahut, ta lartësojë sa më tepër Atë, të bëjë lutje për shëndetin dhe mirëqenien e tij në këtë botë dhe në botën tjetër, si dhe të përqendrohet me duart e ngritura lart në momentet që lutet.

Usame ibën Zejd transmeton: “Kisha hipur në deve pas Profetit (a.s.) në kohën që ai kishte ngritur duart lart dhe po i lutej Allahut.”[11] Transmeton Nesaiu.

Amër ibën Shuajbi transmeton nga babai i tij dhe ai nga gjyshi i tij se Profeti (a.s.) në Ditën e Arafatit lutej më së shumti me këto fjalë:

“La ilahe il-Allahu uahdehu la sherika lehu, lehul mulku ue lehul hamdu bi jedihil hajru ue hue ala kul-li shejin kadir” (Nuk ka tjetër zot të denjë për adhurim përveç Allahut. Ai nuk ka shok. Vetëm Atij i përket mbretëria dhe i gjithë lavdërimi. Në Dorën e Tij është e mira dhe Ai ka pushtet mbi çdo send).[12]

Transmetohet nga Ahmedi dhe Tirmidhiu, por teksti i këtij të dytit është: “Lutja më e mirë është ajo e Ditës së Arafatit dhe gjëja më e mirë që unë dhe profetët e tjerë para meje kemi thënë, është: “La ilahe il-Allahu uahdehu la sherika lehu, lehul mulku ue lehul hamdu bi jedihil hajr ue hue ala kul-li shejin kadir”.[13]

Husejn ibën El-Hasan El-Maruzi transmeton se ka pyetur Sufjan ibën Ujejnen: “Cila është lutja më e mirë për Ditën e Arafatit?” Ai i është përgjigjur: La ilahe il-Allahu uahdehu la sherike lehu”.

Pastaj ky i ka thënë: “Po ky është lartësim i Allahut dhe lavdërimi i Tij nuk është lutje”. Pas kësaj, Sufjani i ka thënë: “Nuk e di ti hadithin e Malik ibën El-Harithit që e shpjegon këtë?” Husejni i ka kërkuar t’i tregonte rreth atij hadithi. Atëherë ai i ka thënë: “Mensuri transmeton nga Malik ibën El-Harithi se ai ka thënë: “Allahu i Plotfuqishëm thotë: Nëse një rob i Imi e kalon kohën duke më lartësuar dhe lëvduar në vend që të më lutet për hallet e tij, unë i jap atij më shumë sesa u jap atyre që më luten për hallet e tyre”. Pastaj, transmetuesi ka shtuar: “Kjo shpjegon thënien e Profetit (a.s.)” Më pas ka vazhduar: “A nuk e ke dëgjuar çfarë i ka thënë Umeje ibën Ebi Salt Abdullah ibën Xhadanit, kur ky i fundit i kërkoi dorën e Nailes për t’u martuar?” Husejni i është përgjigjur se nuk ka qenë në dijeni. Pastaj Sufjani ka thënë se Umeje ia recitoi këto vargje poezie Abdullah ibën Xhadanit:

[

            Duhet ta tregoj ty hallin apo thjeshtësia jote më mjafton

sepse në natyrën tënde zë vend modestia

            Me të drejtat dhe detyrimet më së miri je i lajmëruar

se vjen nga një familje fisnike dhe e respektuar

            E kur dikush vetëm një herë ty të lëvdon

nuk i nevojitet ta përsërisë më, se kjo i mjafton

Pastaj, Sufjani ka shtuar: “O Husejn! Ti e sheh se sa të kënaqur janë njerëzit me lavdet dhe janë gati t’i plotësojnë kërkesat, madje pa iu kërkuar gjë. Atëherë, si është puna me Krijuesin e tyre?!”

Bejhakiu transmeton nga Aliu se Profeti (a.s.) ka thënë: “Lutja që kanë bërë më shpesh Profetët para meje dhe unë në Ditën e Arafatit është:

“La ilahe il-Allahu uahdehu la sherika lehu,

lehul mulku ue lehul hamdu

ue hue ala kul-li shejin kadir

Allahume ixh’al fi basari nuran  ue fi sem’ij nuran ue fi kalbij nuran

Allahume ishrah li sadri ue jesir li emri

Allahume eudhu bike min uas-uasis sadr ue shetatil emr

ue sherri fitnetil kabr ue sherri ma jelixhu fil lejl

ue sherri ma jelixhu fin nehar ue sherri ma tehibu bihir rijah

ue sherri beua’ikid-dehr”.[14]

(Nuk ka tjetër zot të denjë për adhurim përveç Allahut. Ai nuk ka shok. Vetëm Atij i përket mbretëria dhe i gjithë lavdërimi. Në Dorën e Tij është e mira dhe Ai ka pushtet mbi çdo send. O Allah! Më jep dritë (udhëzim) në sytë e mi, veshët e mi dhe në zemrën time! O Allah! Hapma kraharorin dhe ma lehtëso punën! O Zoti im! Unë kërkoj të më ruash nga pëshpëritjet e djallit, nga rrëmuja, nga dënimi i varrit, nga e keqja që ndodh gjatë ditës dhe natës, nga e keqja që sjellin erërat dhe nga shkatërrimet!)

Gjithashtu, Tirmidhiu transmeton nga Aliu se lutja që bënte më së tepërmi Profeti (a.s.) gjatë qëndrimit në Arafat, ishte:

Allahume lekel hamdu kel-ledhi nekulu

Ue hajran fi mima nekulu

Allahume leke salati ue nusuki

Ue mehjaje ua memati

Ua ilejke meabi ue leke rabu turathi

Allahume inni eudhu bike min adhabil kabr

Ua uas-uasis sadr ue shetatil emr

Allahume inni eudhu bike min sherri ma tehibu bihir rijh!” [15]

(O Allah! Gjithë lavdërimi të përket Ty, ashtu siç e themi dhe më mirë nga sa mund ta themi. O Allah! Namazi im, adhurimi im, jeta dhe vdekja ime janë të gjitha për Ty. O Allah! Te Ty do të kthehem, Ty të përket gjithçka që kam. O Allah! Kërkoj që të më ruash nga dënimi i varrit, pëshpëritjet e djallit, rrëmuja dhe gjithçka që mund të sjellë era).

Qëndrimi në Arafat-Traditë e Ibrahimit (a.s.)

Mirba El-Ensari transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Ju duhet të mbështeteni në traditën dhe ritet (e haxhit), sepse në këtë mënyrë ju do të pasoni Ibrahimin”.[16] Transmeton Tirmidhiu dhe thotë se hadithi është i besueshëm.

Agjërimi në ditën e Arafatit

Është vërtetuar se Profeti (a.s.) nuk ka agjëruar Ditën e Arafatit. Lidhur me këtë, ai ka thënë: “Me të vërtetë, dita e Arafatit, dita e Kurbanit dhe ditët e Tashrikut (dita e dhjetë, e njëmbëdhjetë dhe e dymbëdhjetë e Dhul-Hixhes) janë ditët tona të festës. Këto janë ditët e të ngrënit dhe të pirit”.[17]

Gjithashtu, është vërtetuar se Profeti (a.s.) e ka ndaluar agjërimin për haxhilerët në Ditën e Arafatit.[18]

Kjo i ka çuar shumicën e dijetarëve në përfundimin se në fakt mosagjërimi në Ditën e Arafatit është i dëshirueshëm, në mënyrë që haxhiu të ketë fuqinë e duhur për t’iu përkushtuar me gjithë zemër adhurimit dhe lutjeve.

Disa nga hadithet që përkrahin agjërimin në Ditën e Arafatit kanë lidhje me personat që nuk ndodhen në Arafat si pelegrinë.

Bashkimi i namazit të drekës me atë të iqindisë në Arafat

Sipas një hadithi të vërtetë, Profeti (a.s.) i fali bashkë namazet e drekës me atë të iqindisë kur ishte në Arafat. Për këtë u thirr ezani, pastaj ikameti dhe fali namazin e drekës. Pastaj u bë një ikamet i dytë dhe falën namazin e iqindisë.[19]

El-Esuadi dhe Alkama kanë thënë: “Prej riteve plotësuese të haxhit është dhe bashkimi i namazit të drekës me iqindinë në Arafat duke i falur me imam”.

Ibën El-Mundhiri ka thënë: “Dijetarët kanë rënë dakord se imami duhet të bashkojë namazin e drekës me atë të iqindisë në Arafat. Kështu duhet të veprojë çdo person që falet me imam”.

Në rast se ndokush nuk e arrin imamin dhe nuk ka mundësi të falet me xhemat, ai duhet t’i bashkojë ato namaze duke u falur vetëm.

Transmetohet se Ibën Umeri banonte në Mekë, por kur shkonte në Mina ai i shkurtonte namazet.[20]

Amër ibën Dinari transmeton se Xhabir ibën Zejd i ka thënë atij: “Shkurtoji namazet në Arafat!”. Kjo është transmetuar nga Seid ibën Mensuri.

Kthimi nga Arafati

Sipas sunetit, haxhilerët duhet të largohen nga Arafati me qetësi dhe në paqe pas perëndimit të diellit. Profeti (a.s.) u largua nga Arafati shumë paqësisht dhe qetësisht, duke mbajtur frerët e devesë së tij aq shtrënguar, sa koka e saj prekte samarin dhe ndërkohë u thoshte njerëzve: “O njerëz! Ecni me qetësi, se nuk është virtyt të ngutesh apo të nxitosh”.[21] Transmeton Bukhari dhe Muslimi.

Gjithashtu, ata dy kanë transmetuar se Profeti (a.s.) e ka lënë devenë e tij të ecte me hap normal, por kur pa hapësirë të gjerë para vetes, ai e nxiti atë të shkonte më shpejt.[22] Transmeton Buhariu dhe Muslimi. Ai e bëri këtë prej mëshirës dhe kujdesit që kishte për njerëzit.

Pëlqehet që haxhilerët të shqiptojnë telbijen dhe të përmendin Allahun sa më shumë që të jetë e mundur. Profeti (a.s.) e përsëriti telbijen deri para se të godiste me gurë Xhamaratul-Akabe.

Esh’ath ibën Sulejmi transmeton nga babai i tij, i cili kishte thënë: “Unë shkova me Ibën Umerin nga Arafati në Muzdelife. Ai nuk pushoi së përmenduri Allahun dhe së deklaruari njëshmërinë e Tij derisa arritëm në Muzdelife”.[23] Transmeton Ebu Daudi.

Bashkimi i namazit të akshamit me atë të jacisë në Muzdelife

Me të mbërritur në Muzdelife, Profeti (a.s.) falte namazin e akshamit dhe dy rekate të namazit të jacisë duke i bashkuar. Ai i falte këto namaze me një ezan dhe dy ikamete pa asnjë falje tjetër vullnetare ndërmjet tyre.[24]

Në hadithin e regjistruar nga Muslimi lexojmë se Profeti (a.s.) mbërriti në Muzdelife dhe bashkoi namazin e akshamit dhe jacisë me një ezan të vetëm dhe dy ikamete. Ai nuk fali ndonjë namaz tjetër ndërmjet këtyre të dyve. Sipas miratimit të përgjithshëm të dijetarëve bashkimi i këtyre namazeve është sunet, megjithëse ka mendime të ndryshme përsa u përket atyre të cilët i falin këto dy namaze veç e veç në vaktin e vet. Shumica e dijetarëve e quajnë këtë të lejueshme, por mendojnë se ndjekja e shembullit të Profetit është shumë më tepër e pëlqyeshme.

El-Theuri dhe njerëz të tjerë të ditur janë të mendimit se haxhiu që fal namazin e akshamit në çfarëdo vendi tjetër nga Muzdelife, duhet ta falë sërish atë. Ata janë të mendimit se falja e namazeve të drekës dhe iqindisë në kohët e tyre të caktuara është e lejueshme, por një gjë e tillë është e papëlqyeshme.

Kalimi i natës në Muzdelife

Xhabiri tregon: “Kur Profeti (a.s.) mbërriti në Muzdelife, fali namazin e akshamit dhe të jacisë duke i bashkuar dhe pastaj u shtri të flinte. Ai fjeti deri në agim, pastaj u ngrit e fali namazin e sabahut dhe i hipi devesë së tij që quhej El-Kasva. Kur mbërriti në El-Mash’ar el-Haram, ai ndaloi atje derisa zbardhi gjithandej dhe u largua prej aty përpara lindjes së diellit”.[25] Nuk ka asnjë dëshmi që tregon se Profeti (a.s.) e kaloi natën në Muzdelife duke u falur dhe lutur. Ky është qëndrimi më i saktë në dritën e praktikës së Profetit (a.s.) rreth kalimit të natës në Muzdelife dhe ndalimit aty.

Ahmedi mendon se kalimi i natës në Muzdelife është i detyrueshëm për të gjithë haxhilerët, përveç barinjve dhe furnizuesve të ujit.

Të gjithë imamët e shkollave juridike islame e konsiderojnë të detyrueshëm qëndrimin dhe kalimin e njëfarë kohe në Muzdelife. Megjithatë, ata nuk e shohin si të detyrueshëm kalimin e tërë natës atje. Kalimi i njëfarë kohe atje, do të thotë të jesh i pranishëm aty fizikisht, në çfarëdo qëndrimi dhe gjendjeje: në këmbë apo ulur, në gjumë apo zgjuar, duke ecur apo hipur diku.

Shkolla hanefite është e mendimit se është e detyrueshme të jesh i pranishëm në Muzdelife përpara agimit të Jeum-el-Nahr (të dhjetën ditë të Dhul- Hixhes). Kështu, nëse dikush nuk arrin ta bëjë këtë pa një arsye të vlefshme, ai duhet të bëjë një kurban. Vetëm nëse ka një arsye të vlefshme, rast në të cilin ai nuk është i detyruar të jetë i pranishëm fizikisht, nuk ka dënim për të.

Shkolla malikite mendon se qëndrimi në Muzdelife përpara agimit dhe kalimi i njëfarë kohe atje është detyrim (vaxhib), gjatë rrugësi nga Arafati në Mina është i detyrueshme kur haxhiu nuk ka asnjë arsye për të bërë ndryshe. Për haxhiun që ka një arsye të vlefshme nuk është i detyrueshëm ndalimi dhe qëndrimi në Muzdelife.

Shkolla shafite mendon se prania fizike në Muzdelife është e detyrueshme (vaxhib) vetëm në gjysmën e dytë të natës të datës 10 të Dhul-Hixhes, pas kalimit të ditës në Arafat. Haxhiut nuk i kërkohet të kalojë tërë natën atje, madje as nuk është e rëndësishme që të sigurohet nëse vendi ku po rri është brenda kufijve të Muzdelifes.

Megjithatë, është sunet që haxhiu të falë namazin e sabahut sa më herët e pastaj të drejtohet për në Mesh’ar el-Haram derisa të agojë mirë përpara lindjes së diellit. Ai duhet ta kalojë këtë kohë duke iu lutur Allahut dhe duke e përmendur sa më shumë Atë. Lidhur me këtë, Allahu i Madhëruar thotë:

فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنْ الضَّالِّينَ

 “…e kur të largoheni prej Arafatit, përmendeni Allahun në vendin e shenjtë (Muzdelife), përmendnie Atë, ashtu si u ka udhëzuar, pasi më parë ishit të humbur”. (El-Bekare, 198). Ndërsa në ajetin kuranor vijues, Allahu i Madhëruar thotë:

ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

 “Pastaj shkoni andej nga shkojnë njerëzit dhe kërkojini falje Allahut, se Ai është Falës dhe Mëshirues i madh”. (El-Bekare, 199).

Haxhilerët largohen nga Muzdelife për në Mina përpara lindjes së diellit, por kur ata kalojnë përmes luginës së quajtur Muhasir, ata duhet të ecin me hap të shpejtë.

Vendqëndrimi në Muzdelife

Haxhiu mund të qëndrojë kudo në Muzdelife, përveçse në luginën e quajtur Muhasir (ndërmjet Muzdelifes dhe Minas).

Xhubejr ibën Mut’im transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “E gjithë sipërfaqja e Muzdelifes është vendqëndrim në të, por shmanguni luginës së quajtur Muhasir”.[26] Kjo është transmetuar nga Ahmedi me një varg të besueshëm transmetuesish. Megjithatë, kalimi i kohës në Muzdelife te një vend i quajtur Kuzah,[27] është më i preferueshëm.

Në një hadith të transmetuar nga Aliu, lexojmë se, kur Profeti (a.s.) në Muzdelife, ai qëndroi në Kuzah dhe tha: “Ky është Kuzah, vendi për të qëndruar dhe e tërë Muzdelife është vendqëndrim”.[28] Transmeton Ebu Daudi dhe Tirmidhiu, i cili e konsideron këtë hadith hasen-sahih.

Ritet e ditës së Kurbanit (dita e dhjetë e Dhul-Hixhes)

Ritet e ditës së dhjetë të Dhul-Hixhes kryhen sipas rendit të mëposhtëm: Këto rite fillojnë me gjuajtjen me gurë, ndiqen nga prerja e kurbanit, rruajtja e kokës dhe më pas kryerja e tavafit rreth Qabes. Zbatimi i këtyre riteve sipas kësaj vijimësie është sunet. Sipas disa dijetarëve, nuk ka asgjë të keqe nëse njëri prej këtyre riteve kryhet përpara ose pas një tjetri.

Ky është një qëndrim i Shafiut i mbështetur në hadithin e transmetuar nga Abdullah ibën Amr, i cili ka thënë se: “Profeti (a.s) qëndroi në Mina gjatë Haxhit të Lamtumirës, ndërsa njerëzit i bënin pyetje dhe ai përgjigjej. Një burrë e pyeti: “O Profet i Allahut! Unë nuk isha i kujdesshëm dhe e rruajta kokën përpara se të bëja kurban kafshën time”. Profeti (a.s.) i tha: “Nuk ka asgjë të keqe. Shko dhe there kurbanin tënd!”. Një tjetër e pyeti: “Po unë që e thera kurbanin përpara se të godisja me gurë?” Profeti (a.s.) i tha atij: “Nuk ka asgjë të keqe. Shko dhe gjuaj gurët!”. Transmetuesi vijon të thotë se kushdo që e pyeste Profetin (a.s.) rreth ndonjë gjëje të bërë përpara ose pas një gjëje tjetër, ai i thoshte“Nuk ka asgjë të keqe. Shko dhe bëje (çfarëdo gjëje që ke lënë pa bërë)!” [29]

Ebu Hanife është i mendimit se, nëse dikush nuk ka respektuar radhën në kryerjen e këtyre riteve dhe se ka vonuar apo paraprirë një rit, ai duhet të bëjë një kurban, duke intepretuar se fjalët “nuk ka asgjë të keqe” të Profetit (a.s.) kanë kuptimin se një person i tillë nuk ndëshkohet për ndonjë mëkat, por ai duhet të therë një kurban tjetër si dëmshpërblim.

Lirimi i parë dhe lirimi i dytë nga ihrami

Pas gjuajtjes me gurë dhe rruajtjes së kokës ose shkurtimit të flokëve në ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes, pelegrini lirohet nga të gjitha kufizimiet e gjendjes së ihramit. Kështu ai mund të hedhë parfum, të veshë rrobat e zakonshme, etj., përveç marrëdhënieve seksuale me gruan e tij. Kjo njihet si heqja e parë e ihramit.Pas përfundimit të Tavaf El-Ifadas, një rit themelor i haxhit, gjithçka është e lejueshme për të, përfshirë dhe afrimin seksualisht me bashkëshorten e tij. Kjo është quajtur heqja e dytë e ihramit ose heqja e fundit e ihramit.

Gjuajtja e gurëve[30]

Bejhakiu transmeton nga Salim ibën Ebi El-Xh’ad se Ibën Abasi ka cituar Profetin (a.s.) të ketë thënë: “Kur Ibrahimi (a.s.) donte të kryente ritet e haxhit, shejtani i bllokoi rrugën afër Akabes.[31] Ibrahimi e goditi me shtatë gurë, derisa shejtani u fundos në tokë. Përsëri, shejtani iu shfaq pranë Xhemresë së dytë. Ibrahimi e goditi me shtatë gurë dhe ai u fundos sërish në tokë. Edhe një herë, shejtani iu afrua kur ishte pranë Xhemresë së tretë dhe përsëri Ibrahimi e goditi me shtatë gurë dhe e fundosi edhe atë herë shejtanin në tokë”. Ibën Abasi shton: “Goditeni dhe ju shejtanin me gurë, se duke bërë kështu ndiqni rrugën e paraardhësit tuaj, Ibrahimit (a.s.)”.[32]

El-Mundhiri ka thënë: “Kjo është transmetuar nga Ibën Huzejme në Sahihun e tij dhe nga El-Hakimi dhe është i hadith i besueshëm sipas kriterit të tyre.”

Urtësia që qëndron pas gjuajtjes së gurëve

Ebu Hamid El-Gazaliu thotë në librin e tij “El-Ihja”: “Sa për goditjen me gurë, ajo është një shprehje e qëllimit të goditësit për t’iu bindur urdhërit të Allahut dhe një demonstrim i përuljes dhe adhurimit të Tij. Ajo tregon pajtim me urdhërin hyjnor pa asnjë gjurmë aty të ndonjë kënaqësie egoiste, qoftë të ndjenjave apo të mendjes”. Duke goditur me gurë, pelegrini ndjek shembullin e Ibrahimit kur shejtani- Allahu e mallkoftë!- i bllokoi rrugën në atë vend, me qëllim që t’i hidhte në zemër dyshime, ta tundonte dhe ta largonte prej Zotit të tij. Kështu, Allahu e urdhëroi Ibrahimin të përzinte shejtanin duke e goditur me gurë.

Pra, nëse ju tundon mendimi se shejtani iu shfaq Ibrahimit dhe ky e goditi me gurë, por se ju vetë nuk tundoheni nga shejtani e kështu që nuk ka nevojë të godisni me këto gurë – nëse ju vjen një mendim i tillë – atëherë ju duhet ta kuptoni se vetë ky mendim ju vjen nga shejtani, i cili ju sugjeron që t’ju bëjë të mendoni se nga kjo nuk ka përfitim (nuk ia vlen) dhe në këtë mënyrë ai e dobëson vendosmërinë tuaj dhe ju pengon që të godisni me gurë. Luftoni kundër këtyre pëshpëritjeve të shejtanit me vendosmëri e të patundur, si dhe duke e goditur me guralecë, pavarësisht nga cytjet e tij. Gjithashtu, ju duhet ta kuptoni se, megjithëse në dukje ju jeni duke goditur me gurë Xhemretë, në të vërtetë ju po ia vërvitni në fytyrë shejtanit dhe në këtë mënyrë po i thyeni atij shtyllën kurrizore. Kjo nuk është e mundur përveçse duke iu bindur urdhërave të Allahut, në nënshtrim ndaj atij dhe pa kërkuar kënaqjen e ndonjë dëshire personale.

Ligjshmëria e këtij veprimi

Shumica e dijetarëve janë të mendimit se goditja me gurë është e detyrueshme (vaxhib), por nuk është e domosdoshme (rukn). Kushdo që nuk arrin të godasë me gurë, duhet të bëjë një kuban sipas transmetimit të Ahmedit, Muslimit dhe Nesaiut prej Xhabirit, i cili tregon se ka parë Profetin (a.s.) Ditën e Kurbanit (dita e dhjetë e Dhul-Hixhes) të ngiste devenë e tij dhe po gjuante gurët. Ndërkohë, ai thoshte: “Merrini ritet tuaja prej meje, se unë nuk e di a do të jem në gjendje të kryej ndonjë haxh tjetër pas këtij apo jo”.[33]

Abdurrahman El-Tejmi ka thënë: “Profeti (a.s.) na urdhëroi gjatë Haxhit të Lamtumirës që të përdornim gurë të vegjël me madhësinë e një kokërr bathe”.[34] Kjo është transmetuar nga Tabaraniu në librin e tij “ElKabir” me një varg të saktë transmetuesish.

Madhësia e gurëve

Gurët, siç thuhet në hadithin e mësipërm, nuk duhet të jenë më të mëdhenj se një kokërr bathe. Megjithatë, nëse dikush godet me një gur më të madh, sipas shumicës së dijetarëve, do t’i mjaftojë për të kryer ritin, por nuk është e pëlqyeshme. Ahmedi mendon se nuk do të jetë e mjaftueshme për të, derisa ta përsërisë me gurë të madhësisë së përshtatshme, sepse Profeti (a.s.) e praktikoi kështu dhe ai ndaloi përdorimin e gurëve më të mëdhenj.

Sulejman ibën Amër ibën El-Ahvas El-Ezdi transmeton prej nënës së tij se ajo ka thënë se njëherë Profeti (a.s.) ishte në shtratin e luginës dhe po thoshte: “O njerëz! Mos e vritni njëri-tjetrin! Kur të godisni me gurë, përdorni ata gurë që kanë madhësinë e një kokërr bathe”.[35] Transmeton Ebu Daudi.

Ibën Abasi transmeton se njëherë Profeti (a.s.) i kishte thënë që të mblidhte disa gurë për të. Ky kishte marrë disa gurë të vegjël sa një kokërr bathe dhe kur ia kishte dhënë atij këto gurë, Profeti (a.s.) i kishte thënë: “Përdor gurë të ngjashëm me këta dhe ki kujdes për teprimin në fenë tënde, sepse ata që kanë qenë para teje janë shkatërruar për shkak të teprimit në fenë e tyre”.[36] Transmeton Ahmedi dhe Nesaiu me një varg të besueshëm transmetuesish.

Shumica e dijetarëve e marrin këtë hadith si tregues të madhësisë së pëlqyeshme të gurëve. Pranohet përgjithësisht se duhet që goditja të bëhet vetëm me gurë dhe jo me hekur, plumb, etj.

Megjithatë, shkolla hanefite nuk pajtohet me këtë dhe mendon se është e lejueshme që të përdoret çfarëdo gjëje që del nga toka: gurë, argjil, tulla, dhe, qeramikë, etj., sepse hadithi përmend vetëm goditjen dhe nuk e specifikon çfarë duhet të përdoret. Praktika e Profetit (a.s.) dhe e shokëve të tij tregon parapëlqim dhe nuk cilëson ndonjë gjë në veçanti. Mendimi i parë është i pëlqyeshëm, sepse Profeti (a.s.) përdori gurë dhe i urdhëroi të tjerët që të godisnin me gurë sa një kokërr bathe, gjë e cila vlen për lloje të ndryshme gurësh por jo për ndonjë gjë tjetër.

Ku duhet të mblidhen gurët?

Ibën Umeri i mblidhte gurët në Muzdelife. Kështu bënte edhe Seid ibën Xhubejri. Shafiu e sheh si të pëlqyeshme këtë, por sipas Ahmedit, haxhiu mund t’i marrë gurët prej cilitdo vend që të dëshirojë.

Atau dhe Ibën El-Mundhiri kanë një pikpamje të ngjashme, sepse në hadithin e Ibën Abasit, fjalët që thotë Profeti (a.s.) janë “mblidh (disa gurë) për mua” pa e cilësuar vendin prej ku duhet të mblidheshin gurët.

Shkolla hanefite, ajo shafite dhe sipas mendimit të Ahmedit, përdorimi i gurëve që janë përdorur më parë është i lejueshëm, megjithëse e papëlqyeshme. Ndërsa Ibën Hazmi mendon se është e lejueshme dhe jo e papëlqyer. Ai thotë: “Goditja me gurë që janë përdorur më parë është e lejueshme dhe e tillë është dhe goditja me gurë hipur mbi një kafshë ngarkese”.

As në Kuran dhe as në Sunet nuk ka ndonjë argument për ndalimin e përdorimit të gurëve të përdorur më parë. Duke folur në mënyrë logjike, sikur ata gurë të mos ripërdoreshin nga haxhilerët e shumtë, aty do të ishin bërë kodra me to.

Përsa i përket goditjes me gurë gjatë kohës që nget kafshën e ngakesës, lexojmë në një hadith të Kudame ibën Abdullahut, i cili ka thënë se: “Në Ditën e Kurbanit pashë Profetin (a.s.) duke goditur me gurë Xhemrenë El-Akaba, ndërsa ishte duke ngarë devenë e tij me ngjyrë të çelët. Ai i hidhte gurët as me shumë forcë e as shumë lehtë dhe pa i shtyrë haxhilerët e tjerë”.[37]

Numri i gurëve

Numri i përgjithshëm i gurëve për t’u hedhur është shtatëdhjetë (70) ose dyzet e nëntë (49). Me shtatë prej tyre goditet Xhemreja e parë El-Akabe në ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes; njëzet e një për ditën e njëmbëdhjetë, për të hedhur nga shtatë për secilën prej të trija xhemreve; dhe po ashtu, njëzet e një në ditën e dymbëdhjetë, duke i goditur të trija me nga shtatë gurë. Me njëzet e një gurët e fundit duhet të goditen të trija xhemretë, me nga shtatë për secilën, në ditën e trembëdhjetëtë të Dhul-Hixhes. Kështu, numri i përgjithshëm i këtyre gurëve shkon në shtatëdhjetë.

Nëse haxhiu godet xhemretë me gurë për vetëm tri ditë (ditën e dhjetë, të njëmbëdhjetë dhe të dymbëdhjetë të Dhul-Hixhes) dhe jo në ditën e trembëdhjetë, ai mund të veprojë kështu pa patur ndonjë dëm. Në një rast të tillë, numri i përgjithshëm i gurëve do të ishte dyzet e nëntë.

Sipas Ahmedit, për një haxhi goditja me pesë gurë do të ishte e mjaftueshme.

Atau është i mendimit se goditja me pesë gurë është i mjaftueshëm.

Muxhahidi ka thënë: “Nëse haxhiu godet me gjashtë gurë, ai mund të veprojë kështu pa patur dënim për këtë”.

Seid ibën Maliku transmeton dhe thotë: “Pas haxhit, u kthyem me Profetin (a.s.). Disa prej nesh thanë se kishin hedhur gjashtë dhe të tjerë thanë se kishin hedhur shtatë gurë. Megjithatë, asnjëri prej nesh nuk e pa gabimin te tjetri për veprimin në këtë mënyrë”.[38]

Ditët për goditjen me gurë

Ditët për goditjen me gurë janë ose tri ose katër: dita e dhjetë, e njëmbëdhjetë dhe e dymbëdhjetë e muajit Dhul-Hixhes, ose këto të trija dhe dita e trembëdhjetë e këtij muaji. Allahu i Madhëruar thotë në Kuran:

وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلاَ إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلاَ إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنْ اتَّقَى

“Përmendeni Allahun në ditët e caktuara (në ditët e bajramit). Kush ngutet (të largohet prej Minas) për dy ditë, nuk bën mëkat, por edhe ai që e shtyn (edhe për një ditë) nuk bën mëkat. Këto rregulla janë për atë që dëshiron të jetë i devotshëm”. (El-Bekare, 203).

 

Gjuajtja e gurëve ditën e Kurbanit (dita e dhjetë e Dhul-Hixhes)

Koha më e mirë për të gjuajtur gurët është paraditja e ditës së dhjetë të Dhul-Hixhes, sepse edhe Profeti (a.s.) i gjuante gurët pikërisht në këtë ditë përpara mesditës.[39]

Ibën Abasi ka thënë se Profeti (a.s.) i lejonte të moshuarit dhe të dobtit e familjes së tij që të godisnin të parët me gurë. Pastaj ai ka thënë: Mos e godisni me gurë Xhemrenë e parë El-Akabe përpara se të lindë dielli!” [40] Transmeton Tirmidhiu, i cili e konsideron këtë hadith të vërtetë.

Megjithatë, shtyrja e gjuajtjes me gurë deri në fund të ditës është e lejueshme.

Lidhur me këtë, Ibën Abdulberri ka thënë: “Është pranuar ndër dijetarët se, nëse një haxhi godet me gurë në ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes përpara se të perëndojë dielli, atij do t’i quhet sikur e ka kryer në kohë, megjithëse veprimi në këtë mënyrë nuk është i pëlqyeshëm”.

Ibën Abasi transmeton se në Ditën e Kurbanit, një burrë në Mina i tregoi Profetit (a.s.) se i kishte hedhur gurët e vet pas perëndimit të diellit dhe për këtë Profeti (a.s.) i tha: “Nuk ka asgjë të keqe”.[41] Transmeton Buhariu.

A lejohet vonimi i gjuajtjes së gurëve pasi të erret?

Vonimi i gjuajtjes së gurëve deri pasi të erret është i lejueshëm nëse ka një arsye të vlefshme për të vepruar kështu, siç transmetohet nga Maliku prej Nafiut se një vajzë e Safijes, gruas së Ibën Umerit, lindi në Muzdelife. Kështu që ajo dhe Safija (nëna e saj) mbetën prapa dhe mbërritën në Mina pas perëndimit të diellit, ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes. Ibën Umeri u kërkoi atyre të gjuanin gurët dhe nuk pa asgjë te keqe në këtë veprim.[42]

Megjithatë, nuk është e pëlqyeshme që të vonohet gjuajtja e gurëve deri pasi të erret pa një arsye të vlefshme.

Sipas shkollës hanefite, asaj shafite dhe sipas një transmetimi të Malikut, nuk ka dënim për vonimin e gjuajtjes së gurëve, duke patur parasysh hadithin e përmendur më parë të Ibën Abasit.

Ndërsa Ahmedi është i mendimit se, nëse një haxhi e vonon gjuajtjen e gurëve deri në fund të ditës së Kurbanit, atëherë ai duhet të mos gjuajë më gurët gjatë natës, por një gjë të tillë ta bëjë pasditen e ditës tjetër.

Lejimi për të dobtit dhe të tjerët që kanë arsye të vlefshme që të gjuajnë gurët pas mesnatës së Kurbanit (ditës së dhjetë të Dhul-Hixhes)

Ka një konsensus të dijetarëve se nuk lejohet gjuajtja e gurëve përpara mesnatës në ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes (Natës së Kurbanit). Megjithatë, është e lejueshme që gratë, fëmijët, të dobtit, barinjtë dhe ata që kanë arsye të vlefshme të godasin me gurë Xhemren El-Akabe që nga mesi i natës së Bajramit.

Aishja transmeton se Profeti (a.s.) e dërgoi Umu Selemen natën e dhjetë që të hidhte gurët e saj. Ajo veproi kështu përpara agimit, pas të cilit ajo u kthye në Mekë për të bërë tavafin.[43] Transmeton Ebu Daudi dhe Bejhakiu, i cili thotë se vargu i këtij transmetimi është i vërtetë.

Ibën Abasi transmeton se Profeti (a.s.) i lejoi barinjtë që ruanin devetë të gjuanin gurët gjatë natës.[44] Ky transmetim është përcjellë nga Bezari me një varg transmetuesish që përfshin Muslim ibën Halid El-Zenxhin, i cili njihet si një transmetues i dobët.

Urva transmeton se Profeti (a.s.) shkoi te Umu Seleme ditën e Kurbanit dhe e urdhëroi që të nxitonte për në Muzdelife dhe pastaj për në Mekë pasi të hidhte gurët në Mina gjatë natës dhe të falte namazin e sabahut atje. Atë natë ishte radha e saj të rrinte me të dhe ai dëshironte që ta shoqëronte.[45] Transmeton Shafiu dhe Bejhakiu.

Atau transmeton se dikush i ka treguar atij për Esmanë, e cila goditi me gurë Xhemrenë e parë dhe ai i kishte thënë: “Ne gjuajtëm gurët gjatë natës”. Ajo tha: “Ne kështu vepronim kur ishte gjallë Profeti (a.s.)”.[46] Transmeton Ebu Daudi.

Taberiu ka thënë: “Shafiu i referohet transmetimeve të Umu Selemes dhe Esmasë dhe nxjerr përfundimin se është e lejueshme të shkohet në Mekë pas mesnatës”.

Megjithatë, Ibën Hazmi mendon se lejimi për të gjuajtur gurët natën vlen vetëm për gratë, por jo për burrat, qofshin të fortë apo të dobët. Gjithashtu, këto hadithe tregojnë se është e lejueshme për këdo që ka një arsye të vlefshme të shkojë natën dhe t’i hedhë gurët gjatë saj.

Ibën El-Mundhiri ka thënë: “Prej Sunetit është që hedhja e gurëve të bëhet pas agimit, sepse kështu ka vepruar Profeti (a.s.). Nuk është e lejueshme të hidhen gurë përpara lindjes së diellit, sepse një veprim i tillë do të ishte i kundërt me sunetin. Por, nëse dikush vepron kështu, ai nuk ka nevojë të përsërisë, sepse unë nuk kam dëgjuar asnjërin prej dijetarëve që të thotë se kjo nuk është e pranueshme.”

Gjuajtja e gurëve nga lart

El-Esvedi ka thënë: “Unë pashë Umerin të godiste me gurë Xhemrenë El-Akabe nga lart”.

Kur është pyetur Atau rreth gjuajtjes së gurëve nga lart, ai është përgjigjur: “Nuk ka asgjë të keqe për këtë”. Këto dy argumente janë transmetuar nga Seid ibën Mensuri.

Gjuajtja e gurëve gjatë tri ditëve

Koha e caktuar për gjuajtjen e gurëve gjatë tri ditëve është nga mesdita deri në perëndimin e diellit. Ibën Abasi transmeton se Profeti (a.s.) i gjuajti gurët në mesditë ose pas saj.[47] Kjo është transmetuar nga Ahmedi, Ibën Maxhe dhe Tirmidhiu, i cili e konsideron këtë hadith të besueshëm.

Bejhakiu ka transmetuar nga Nafiu se Abdullah ibën Umeri ka thënë: “Gjatë këtyre tri ditëve, ne nuk godisnim me gurë deri pasi dielli kishte kaluar meridianin”.[48]

Vonimi i gjuajtjes së gurëve deri sa të errësohej nuk ishte i pëlqyeshëm. Koha për gjuajtjen e gurëve gjatë natës ishte deri në lindjen e diellit të ditës pasardhëse.

Të gjithë imamët e shkollave juridike islame, përveç Ebu Hanifes, pajtohen në këtë pikë. Ebu Hanife mendon se gjuajtja e gurëve përpara mesditës në ditën e tretë është e lejueshme. Ai e mbështet mendimin e tij mbi një hadith të dobët të transmetuar nga Ibën Abasi, i cili ka thënë: “Në ditën e trembëdhjetë të Dhul-Hixhes është e lejueshme për haxhiun, që kur të nisë paraditja, të gjuajë gurët dhe të largohet nga Mina (për në Mekë)”.[49]

Lutjet pas goditjes me gurë gjatë ditëve të teshrikut

Pëlqehet që haxhiu të qëndrojë me fytyrë nga Kibla dhe të lavdërojë Allahun ndërsa i lutet Atij për ta faluar atë dhe muslimanët e tjerë.

Ahmedi dhe Buhariu kanë transmetuar nga Salim ibën Abdullah ibën Umeri dhe ai nga babai i tij, se kur Profeti (a.s.) gjuajti gurët në Xhemrenë e parë El-Akabe, e cila është afër xhamisë, tha: “Allahu Ekber”. Kështu, ai e goditi me shtatë gurë dhe çdo herë tha: “Allahu Ekber”. Pastaj ai u largua dhe u kthye majtas drejt shtratit të luginës. Ai qëndroi atje për një kohë mjaft të gjatë me fytyrë në drejtim të Kiblës dhe duke ngritur duart lart i lutej Allahut. Pastaj shkoi dhe goditi me shtatë gurë Xhemrenë e dytë duke thënë çdo herë: “Allahu Ekber”. Pas kësaj, shkoi në anën e majtë të shtratit të luginës, qëndroi atje me fytyrë nga Kibla dhe iu lut Allahut me duart e ngritura nga qielli. Pastaj, shkoi te Xhemraja pranë Akabes, e goditi me shtatë gurë duke shqiptuar nga një tekbir për çdo gjuajtje. Më pas, ai u largua dhe nuk qëndroi aty.”[50]

Sipas këtij hadithi, nuk qëndron pasi godet me gurë Xhemrenë el-Akabe, por qëndron pasi godet me gurë dy Xhemretë e tjera.

Në dritën e hadithit të mësipërm, dijetarët kanë sugjeruar se pas cilësdo goditje me gurë të Xhemreve që nuk ndiqet nga një tjetër goditje po atë ditë, haxhiu nuk duhet të ndalojë për t’u lutur, por nëse një goditje me gurë ndiqet nga një tjetër po atë ditë, ai duhet të qëndrojë aty për t’iu lutur Allahut.

Ibën Maxhe transmeton nga Ibën Abasi se pas goditjes me gurë te Xhemreja El-Akabe, Profeti (a.s.) largohej dhe nuk ndalonte për t’u lutur.[51]

Rendi i goditjes me gurë

Është vërtetuar se Profeti (a.s.) fillonte me Xhemrenë e parë që është afër Minas, pastaj shkonte te Xhemreja e mesit më tej dhe në fund shkonte te Xhemreja El-Akabe. Po ashtu, është provuar se ai thoshte: “Merrini ritet tuaja fetare prej meje!”[52]

Tre prej imamëve të shkollave juridike e marrin këtë hadith si pikë referimi për respektimin e rendit në goditjen me gurë të Xhemreve dhe thonë se ky është një kusht i nevojshëm dhe mbi të duhet të mbështetet haxhiu, sepse kjo është ajo çfarë bëri Profeti (a.s.). Megjithatë, shkolla hanefite mendon se kjo vijimësi është vetëm sunet.

Pëlqehet që hedhja e çdo guri të shoqërohet me tekbir e lutjet dhe guri të vendoset mes gishtit tregues dhe atij të madh

Abdullah ibën Mesudi dhe Ibën Umeri, kur godisnin me gurë, thoshin:

“Allahume ixhalhu haxhen mebruran, ue dhenben megfuran” (O Allah! Na e prano këtë haxh dhe na fal mëkatet!).[53]

Ibrahimi ka thënë se shokëve të Profetit (a.s.) u pëlqente, që në kohën kur gjuanin gurët në Xhemren El-Akabe, të luteshin: “O Allah! Na e prano këtë haxh dhe na fal mëkatet!”. Kur e pyetën nëse kjo lutje duhej bërë në kohën kur goditej me gurë edhe secila prej dy Xhemreve të tjera, ai u përgjigj pozitivisht.[54]

Atau ka thënë: “Kur ju godisni me gurë duhet të thoni një tekbir (Allahu Ekber) në çdo goditje. Tekbiri duhet të thuhet edhe pas hedhjes së gurit”. Kjo është transmetuar nga Seid ibën Mensuri.

Sipas hadithit të Xhabirit, Profeti (a.s.) thoshte tekbirin për çdo gur që hidhte.[55]

Autori i “ElFet’h” thotë: Është pranuar në përgjithësi se nuk ka asgjë të keqe nëse dikush nuk arrin të thotë tekbirin”.

Selman ibën El-Ehvas transmeton nga nëna e tij se ajo ka thënë: “Kam parë Profetin (a.s.) hipur mbi devenë e tij në Akaba. Ai po mbante me gishtërinj një gur dhe e gjuajti  atë, pastaj edhe të tjerët filluan të gjuajnë bashkë me të”.[56] Transmeton Ebu Daudi.

Gjuajtja e gurëve në vend të të tjerëve

Personat që nuk mund të gjuajnë vetë gurët, për arsye të vlefshme si sëmundje, etj., mund t’i kërkojnë dikujt tjetër që ta bëjë këtë në vend të tyre.

Xhabiri ka thënë: “Ne e kryem haxhin me Profetin (a.s.) dhe kishim gra dhe fëmijë me vete. Ne të rriturit shqiptuam telbijen dhe gjuajtëm gurët në vend të fëmijëve”.[57] Transmeton Ibën Maxhe.

Fjetja (natën) në Mina

Kalimi i tri netëve në Mina, ose dy prej tyre (nata e njëmbëdhjetë dhe e dymbëdhjetë e Dhul-Hixhes), është i detyrueshëm (vaxhib) sipas tre prej imamëve të shkollave juridike islame. Ndërsa sipas shkollës hanefite fjetja në Mina konsiderohet sunet.

Ibën Abasi ka thënë: “Pasi keni gjuajtur gurët, ju mund ta kaloni natën ku të doni”. Transmeton Ibën Ebi Shejbe.

Muxhahidi ka thënë: “Nuk ka asgjë të keqe nëse dikush e kalon pjesën e parë të natës në Mekë dhe pjesën tjetër në Mina ose pjesën e parë të natës në Mina dhe tjetrën në Mekë”.

Ndërsa Ibën Hazmi ka thënë: “Haxhiu që nuk e kalon natën në Mina bën gabim, por nuk merr ndonjë dënim për këtë”. Pranohet përgjithësisht se në rastin e atyre që kanë një arsye të vlefshme, si ujësjellësit dhe barinjtë, fjetja në Mina nuk është e nevojshme dhe nëse ata lënë pa bërë ndonjë gjë, nuk marrin ndonjë dënim për këtë.

Abasi, xhaxhai i Profetit (a.s.), i kërkoi Profetit (a.s.) që ta lejonte t’i kalonte këto netë (të menduara për t’u kaluar në Mina) në Mekë, në mënyrë që ai të merrej me punët e tij si furnizues me ujë i haxhilerëve.[58]Transmeton Buhariu dhe të tjerë.

Asim ibën Adi transmeton se Profeti (a.s.) i liroi barinjtë nga fjetja në Mina.[59] Kjo është transmetuar nga autorët e “Es-Sunen” dhe Tirmidhiu e konsideron të vërtetë.

Kur bëhet kthimi nga Mina?

Tre prej shkollave juridike islame janë të mendimit se haxhilerët duhet të kthehen nga Mina për në Mekë përpara perëndimit të diellit të ditës së dymbëdhjetë të Dhul-Hixhes, pas gjuajtjes së gurëve.

Ndërsa shkolla hanefite është e mendimit se haxhilerët mund të kthehen në Mekë përpara agimit të ditës së trembëdhjetë të Dhul-Hixhes. Largimi pas perëndimit të diellit nuk është i pëlqyeshëm për arsye se kjo gjë nuk përkon me Sunetin e Profetit (a.s.). Megjithatë, kush vepron kështu nuk merr asnjë dënim.

Kafshët për kurban

Vijon …


[1] Buhariu 1524, 1526 me shprehje të përafërt, Muslimi 2795, Ebu Daudi 1738, Nesai 2658.

[2] Buhariu 970, 1659, Muslimi 3085, Nesai 3000, 3001, Ibën Maxheh 3008.

[3] Hadith Daif. “Ed Daife” 679, “Et Targib” 738. E ka nxjerrë Ibën Mundih në “Et Teuhid” 147, Ebul Feraxh ethekafi në ‘El fevaid” 78/2, 92/1, Begaviu 7/159.  

[4] Hadith Sahih Ligajrihi. “Et Targib” 1151.

[5] Muslimi 3275, Nesai 3003, Ibën Maxheh 3014, Bejhakiu 5/118.

[6] Hadith Daif. “El Mishkat” 2600, “Et Targib” 739. E ka nxjerrë Maliku 1/422 mursel, Begaviu 4/94.

[7] Pra, haxhi i saktë është haxhi i atij personi që qëndron në Arafat.

[8] Hadith Sahih. “El Irva” 1064, 1067, “El Mishkat” 2595. E ka nxjerrë Ebu Daudi 1949, Tirmidhiu 889, Nesai 3016, Ibën Maxheh 3015, Darimi 2/59, Tahaviu 1/408, Ahmedi 4/309, 310, etj.

[9] Muslimi 2943, Ebu Daudi 1907, 1908, 1936, Nesai 3015, 3045, Ahmedi 3/321.

[10] Maliku f. 153.

[11] Hadith me sened Sahih. E ka nxjerrë Nesai 3011, Ahmedi 20820.

[12] Hadith Daif. “Ed Daife” 4221, “Daiful Xhami” 4464.

[13] Hadith Hasen. “Es Sahiha” 1503, “El Mishkat” 2598, “Et Targib” 1536. E ka nxjerrë Tirmidhiu 3585, Taberani në “Fadlu ashri dhil hixheh” 13/2, në El Kebir 1/114, në “Es Sagir” 29/1.

[14] Hadith Daif. E ka nxjerrë Bejhakiu 5/117 dhe e ka konsideruar të dobët.

[15] Hadith Daif. “Ed Daife” 2918, “Daiful Xhami” 1214. E ka nxjerrë Tirmidhiu 3520.

[16] Hadith Sahih. “El Mishkat” 2595, “Sahihul Xhami” 4394. E ka nxjerrë Ebu Daudi 1919, Tirmidhiu 883, Nesai 3014, Ibën Maxheh 3011, Bejhakiu 5/115.

[17] Hadith Sahih. “El Irva” 4/130. E ka nxjerrë Ebu Daudi 2419, Tirmidhiu , Ibën Ebi Shejbe 2/183, Darimi 2/23, Tahaviu 1/335, Ibën Hibani 958, Ibën Huzejme 2100, el Hakim 1/434, Bejhakiu 4/298, Ahmedi 4/152.

[18] Hadith Daif. “Ed Daife” 404, “El Mishkat” 2062, “Tamamul Mineh 410. E ka nxjerrë Buhariu në “Et Tarih el Kebir” 7/425, Ebu Daudi , Ibën Maxheh , Tahaviu 4/112, el Hakim 1/434, Bejhakiu 4/284.

[19] Buhariu 1662, Ebu Daudi 1905, Nesai 604, 655, Ibën Maxheh 3074.

[20] Ether Sahih. “Es Sahiha” nën hadithin nr. 163, “El Irva” 3/19. E ka nxjerrë Ibën Hibani 2/111.

[21] Buhariu 1671 dhe teksti i përmendur është i tij, Muslimi 2941, Ebu Daudi 1905, 1909, Ibën Maxheh 3074.

[22] Buhariu 1666, 2999, 4413, Muslimi 3094, Ebu Daudi 1923, Nesai 3023, 3051, Ibën Maxheh 3017.

[23] Hadith Sahih. E ka nxjerrë Ebu Daudi 1933, Bejhakiu 1/401.

[24] Muslimi 2941, Ebu Daudi 1905, 1909, Ibën Maxheh 3074.

[25] Muslimi 2941.

[26] Hadith Sahih. “Sahihul Xhami” 4537. E ka nxjerrë Ahmedi 4/82, Bejhakiu 9/295.

[27] Ai është një vend në Muzdelife, ku qëndronin Kurejshët aty në periudhën paraislame në vend të Arafatit. Xheuheriu thotë se Kuzah është emërtim i një mali në Muzdelife, ndërsa për shumë e juristëve

[28] Hadith Hasen Sahih. E ka nxjerrë Ebu Daudi 1935, Tirmidhiu 885, Ahmedi 530, Bejhakiu 5/122.

[29] Buhariu 83, 124, 1736, 1737, 1738, 6665, Muslimi 3143, Ebu Daudi 2014, Tirmidhiu 916, Ibën Maxheh 3051.

[30] Ka për qëllim gurë të vegjël – guralecë.

[31] Xhemere (shtylla) El-Akabe është në anën e majtë të Minas; Xhemreja El-Usta (Xhemreja e Mesit) është rreth 11 677 metra larg të parës, ndërsa Xhemreja El-Sugra (Xhemreja më e Vogël) është 1 654 metra më larg se ajo e mesit.

[32] Hadith Sahih. “Et Targib” 1156. e ka nxjerrë bejhakiu 5/153, el Hakim 1/466.

[33] Muslimi 3124, Ebu Daudi 1970, Nesai 3062.

[34] Hadith Sahih. “Es Sahiha” 1437. E ka nxjerrë Ed Darimi 2/62, Ahmedi 4/61, 5/374, Bejhakiu 5/127.

[35] Hadith Hasen. “Es Sahiha” 2445. E ka nxjerrë Ebu Daudi 1966, Tajalisi 1660, Ahmedi 3/503, 6/376, 379.

[36] Hadith Sahih. “Es Sahiha” 1283. E ka nxjerrë Nesai 3057, Ibën Maxheh 3029, Ibën Huzejme 1/282, Ibën Hibani 1011, el Hakim 1/466, Bejhakiu 5/127, Ahmedi 1/215, 347.

[37] Hadith Hasen. “Et Targib” 1125, “El Mishkat” 2623. E ka nxjerrë Nesai 3061, Tirmidhiu 903, Ibën Maxheh 3035.

[38] Hadith me sened Sahih. E ka nxjerrë Nesai 3077.

[39] Muslimi 3128, Ebu Daudi 1971, Tirmidhiu 894, Nesai 3063, Ibën Maxheh 3053.

[40] Hadith Sahih. “El Irva” 4/275. E ka nxjerrë Tirmidhiu 893, Bejhakiu 5/132.

[41] Nxjerrja e tij është përmendur më parë.

[42] Ibën Ebi Shejbe 4/493.

[43] Hadith Daif. “El Irva” 1077. E ka nxjerrë Ebu Daudi 1942, Bejhakiu 5/133.

[44] Hadith Hasen me dëshmuesit. “Es Sahiha” 2477. E ka nxjerrë Bezari 1139, Bejhakiu 5/151, Maliku 816.

[45] Hadith Daif. “El Irva” 1077. E ka nxjerrë Shafiu 1075, Tahaviu 1/413, Bejhakiu 5/133.

[46] Hadith Sahih. E ka nxjerrë Ebu Daudi 1943, Bejhakiu 5/133.

[47] Hadith Sahih me dëshmuesin. Tirmidhiu 898,901, Ibën Maxheh 3054, Ahmedi 1/328.

[48] Maliku 156.

[49] E transmeton Bejhakiu 5/152 dhe e ka konsideruar të dobët.

[50] Buhariu 1751, 1752, 1753, Ahmedi 12/219 –el fet-hur rabani.

[51] Hadith Sahih me dëshmuesit për të. Ibën Maxheh 3032.

[52] Hadith Sahih. Nxjerrja e tij është përmendur më parë.

[53] Transmetime të dobëta. “Ed Daife” 1107. Bejhakiu 5/129.

[54] Transmetim Daif. Shih etherin e mësipërm.

[55] Muslimi 2941.

[56] Hadith Sahih. E ka nxjerrë Ebu Daudi 1967, pa shtesën “bashkë me të”.

[57] Hadith Daif. “Haxhi i Pejgamberit” f. 50. E ka nxjerrë Tirmidhiu 927, Ibën Maxheh 3038, Bejhakiu 5/1156.

[58] Buhariu 1745, Muslimi 3164, Ebu Daudi 1959, Ibën Maxheh 3065.

[59] Hadith Sahih. “El irva” 1080. Ebu Daudi 1975, Nesai , Tirmidhiu , Ibën maxheh 3037, Maliku 1/408, Ibën Xharudi 478, El Hakim 1/478, Bejhakiu 5/192, Ahmedi 5/450.