Shkëputur nga libri “Fikhu Suneh”

Autor: Sejjid Sabik
Përkthyer nga një grup përkthyesish
Nxjerrja e Haditheve: Bledar Albani

 

AGJËRIMI (ES-SIJAM)

Sijam në përgjithësi do të thotë “të ndalohesh nga diçka”. Për shembull, një ajet kuranor thotë: “Unë i kam dhënë besën Allahut të mëshirshëm të ndalohem”, që në këtë rast do të thotë të mos flasë. Ajo çfarë nënkuptohet këtu nga agjërimi është ndalimi nga të ngrënët, të pirët dhe marrëdhëniet seksuale nga agimi deri në perëndim të diellit, me qëllim vetëm për hir të Allahut.

 

Vlera e agjërimit

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Allahu i Madhëruar ka thënë: Biri i Ademit (njeriu) çdo vepër e bën për vete, përveç agjërimit, që është vetëm për Mua dhe Unë shpërblej për të. Agjërimi është mburojë. Nëse dikush agjëron, ai nuk duhet të flasë fjalë të këqija, nuk duhet ta ngrejë zërin apo të sillet në mënyrë jo korrekte. Nëse dikush e ofendon dhe e gjuan, ai duhet të thotë: “Unë agjëroj” dy herë. Betohem ne Atë, në dorë të të Cilit është shpirti i Muhamedit, era e gojës së agjëruesit tek Allahu në Ditën e Gjykimit është më e mirë se era e miskut. Ai që agjëron ka dy gëzime, kur prish agjërimin në fund të ditës dhe kur të takojë Zotin e vet e të kënaqet që ka agjëruar”.[1] Transmetohet nga Ahmedi, Muslimi dhe Nesaiu.

Sipas transmetimit të Buhariut dhe Ebu Daudit thuhet: “Agjërimi është mburojë. Nëse dikush agjëron, ai nuk duhet të flasë fjalë të këqija dhe nuk duhet të sillet keq me të tjerët. Nëse ndonjëri do të grindet me të apo e shan atë, le t’i thotë dy herë “Unë agjëroj”. Betohem në Atë, në dorë të të Cilit është shpirti i Muhamedit, era e gojës së agjëruesit tek Allahu në Ditën e Gjykimit është më e mirë se era e miskut. Ai lë ushqimin, pijen dhe epshin për hatrin Tim. Agjërimi i tij është për Mua e Unë do e jap shpërblimin për të dhe për çdo vepër të mirë ai do të shpërblehet dhjetëfish”.[2]

Abdullah ibën Amr transmeton se i Dërguari i Allahut ka thënë: “Agjërimi dhe Kurani janë dy ndërmjetësues të robit tek Allahu në Ditën e Gjykimit. Agjërimi do të thotë: O Zot! Unë e ndalova nga ushqimi dhe epshet e tij gjatë ditës. Më lejo të ndërmjetësoj për të. Kurani do të thotë: Unë e ndalova nga gjumi i natës. Më lejo të ndërmjetësoj për të. Kështu, ndërmjetësimi i tyre do të pranohet”.[3] Ky hadith transmetohet nga Ahmedi me një zinxhir të vërtetë transmetimi.

Ebu Umame transmeton se kishte shkuar tek i Dërguari i Allahut dhe i kishte thënë ta urdhëronte për një punë që do ta çonte ne xhenet. Profeti (a.s.) i kishte thënë: “Mos iu nda agjërimit se nuk ka si ai”. Pastaj ky kishte shkuar përsëri dhe ai i kishte thënë sërish: “Mos iu nda agjërimit”.[4] Transmetohet nga Ahmedi, Nesaiu dhe Hakimi i cili e konsideron të vërtetë

Ebu Seid El Hudri transmeton se i Dërguari i Allahut ka thënë: “Kush agjëron një ditë në rrugë të Allahut, Allahu e largon zjarrin e xhehenemit 70 vjet nga fytyra e tij”.[5] Transmeton “Grupi”, përveç Ebu Daudit.

Sehl ibën Sead transmeton se i Dërguari i Allahut ka thënë: “Në xhenet ka një derë që quhet Rejan. Në ditën e gjykimt ajo do të thotë: Ku janë agjëruesit? Pasi të ketë hyrë dhe agjëruesi i fundit ajo do të mbyllet”.[6] Transmeton Buhariu dhe Muslimi.

 

Llojet e agjërimit

Ka dy lloje agjërimi; i detyrueshëm dhe vullnetar. Agjërimi i detyrueshëm ndahet më tej në tre lloje:

-Agjërimi i muajit të Ramazanit

-Agjërim për shlyerjen e shkeljeve të normave fetare apo për pamundësinë e kryerjes së tyre.

-Agjërimi që bëhet detyrim, për shkak të ndonjë betimi të bërë.

Këtu do të diskutojmë për agjërimin e Ramazanit dhe agjërimin vullnetar, ndërsa shtjellimi i llojeve të tjera do të vijë në vendin e vet.

Agjërimi i ramazanit

Gjykimi fetar për të

Agjërimi i muajit të Ramazanit është detyrim fetar sipas Kuranit, Sunetit dhe konsensusit të dijetarëve. Faktet për detyrimin e agjërimit të muajit të Ramazanit janë të shumta nga Kurani dhe Suneti, por ne do të mjaftohemi me disa prej tyre.

Argumentet nga Kurani konsistojnë në ajetet e mëposhtme:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ)أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنْ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمْ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ

“O ju që besuat! Agjërimi u është bërë detyrim, sikurse ka qenë edhe i atyre që ishin para jush, kështu që të bëheni të devotshëm. (Jeni të obliguar për) Ditë të caktuara. E kush e përjeton prej jush këtë muaj, le të agjërojë…” (El-Bekare, 183-185)

Nga hadithi kemi thëniet e mëposhtme të Profetit: “Islami ngrihet mbi pesë shtylla që janë; të dëshmuarit se Zoti është një dhe se Muhamedi është i dërguari i Tij, falja e namazit, dhënia e zekatit, agjërimi i ramazanit dhe haxhi në Mekë”.[7]

Talha ibën Ubejdullah tregon se një burrë shkoi te Profeti (a.s.) dhe i tha: “O i Dërguari i Allahut! Më trego cili agjërim është i detyrueshëm për mua?” Ai u përgjigj: “Muaji i Ramazanit” Burri pyeti sërish: “Nuk ka ndonjë tjetër?” Profeti (a.s.) iu përgjigj: “Jo, vetëm në rast se e bën vullnetarisht”.[8]

Agjërimi u bë i detyrueshëm në vitin e dytë të hixhretit, ditën e hënë kur kishin mbetur dy ditë të muajit Shaban. Të gjithë muslimanët bien dakord se agjërimi i Ramazanit është i detyrueshëm. Ai është një nga shtyllat e Islamit dhe nëse dikush e kundërshton këtë, ai nuk mund të quhet musliman.

Mirësia e muajit të Ramazanit dhe vlera e veprave që bëhen gjatë tij

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Po vjen një muaj i bekuar, në të cilin Allahu ju ka bërë detyrim agjërimin. Gjatë këtij muaji hapen dyert e xhenetit, mbyllen dyert e ferrit dhe shejtanët lidhen me zinxhirë. Në të është një natë më e mirë se një mijë muaj. Kush privohet nga ajo, do të jetë privuar nga diçka e madhe”.[9] Transmeton Ahmedi, Nesaiu dhe Bejhakiu.

Arfexhe tregon se ishte njëherë me Utbe ibën Farkad, ndërsa ky i fundit po fliste rreth Ramazanit. Në atë kohë hyn një nga shokët e Profetit (a.s.). Kur Utbe e pa atë, u turpërua dhe ndaloi së foluri. Pastaj burri filloi të fliste rreth Ramazanit, duke thënë se kishte dëgjuar të Dërguarin e Allahut duke thënë: “Gjatë Ramazanit mbyllen dyert e ferrit, hapen dyert e parajsës dhe shejtanët lidhen me zinxhirë. Një engjëll thërret: O ju që doni të bëni mirë, gëzohuni! O ju që doni të bëni keq, ndaloni deri në fund të Ramazanit!”[10] Transmeton Ahmedi dhe Nesaiu me një zinxhir të besueshëm transmetimi.

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Pesë namazet e ditës, xhumaja deri në xhuma dhe ramazani deri në Ramazan janë falje për gjithçka ka ndodhur gjatë kësaj kohe, nëse mënjanohen gabimet e mëdha”.[11] Transmeton Muslimi.

Ebu Seid El Hudri transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Kush e agjëron muajin e Ramazanit duke i njohur kufijtë e tij dhe duke u përmbajtur nga ato që duhet të përmbahet, atij do t’i falen gabimet që ka bërë më parë”.[12] Transmeton Ahmedi dhe Bejhakiu me një zinxhir të besueshëm transmetimi.

Po ashtu, Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Kush e agjëron muajin e Ramazanit me besim tek Allahu dhe duke kërkuar kënaqësinë dhe shpërblimin e Tij, do t’i falen të gjitha gabimet e mëparshme”.[13] Transmetohet nga Ahmedi dhe autorët e “Es-Sunen”.

 

Pasojat për atë që ndërpret agjërimin e Ramazanit

Ibën Abasi transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Thelbi i vërtetë i Islamit dhe bazat e fesë mbi të cilat ngrihet Islami janë tre. Kush lë njërën prej tyre është jobesimtar dhe gjaku i tij ligjërisht mund të derdhet. Ato janë: Dëshmia se Zoti është një, falja e namazit dhe agjërimi i Ramazanit”.[14] Transmetohet nga Ebu Jala dhe Dejlemiu. Dhehebiu e konsideron hadithin të vërtetë.

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Nëse dikush e ndërpret agjërimin e një dite gjatë muajit të Ramazanit, pa pasur ndonjë arsye për të cilën Allahu do ta falë, nuk do të mund ta zëvendësojë atë ditë, edhe nëse agjëron gjithë jetën e tij”.[15] Transmeton Ebu Daudi, Ibën Maxhe dhe Tirmidhiu.

Buhariu kujton nga Ebu Hurejra në formën “marfu’a”: “Kush e ndërpret agjërimin e muajit të Ramazanit pa pasur një arsye të pranueshme ligjërisht apo pa qenë i sëmurë, ai nuk mund ta zëvendësojë atë ditë, edhe nëse agjëron tërë jetën e tij”.[16] Këtë e ka thënë edhe Ibën Mesudi.[17]

Dhehebiu thotë se sipas besimtarëve të qëndrueshëm, ai që e lë agjërimin e Ramazanit, pa qenë i sëmurë, konsiderohet më i keq se ai që bën imoralitet apo ai që pi alkool. Në fakt, ata hedhin dyshime mbi Islamin e tij dhe mendojnë se ai mund të jetë nga ata që nuk janë muslimanë dhe nga ata që e shkatërrojnë realisht Islamin.

 

Ardhja e muajit të Ramazanit

Kjo ngjarje vërtetohet nga shikimi i hënës, edhe në rast se shihet vetëm nga një person i drejtë apo pas mbarimit të tridhjetë ditëve të muajit paraardhës Shaban. Ibën Umeri tregon se, ndërsa njerëzit po përpiqeshin njëherë të shihnin hënën e re, ai i tha Profetit (a.s.) se e kishte parë atë. Kështu, Profeti (a.s.) agjëroi dhe i urdhëroi të tjerët të agjëronin.[18] Transmetohet nga Ebu Daudi, Hakimi dhe Ibën Hibani. Këto dy të fundit e vlerësojnë hadithin si të vërtetë.

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Agjëroni pasi ta shihni atë (hënën e re) dhe ndërpriteni agjërimin (në fund të muajit) kur ta shihni atë. Nëse është e fshehur, atëherë plotësoni tridhjetë ditët e muajit Shaban”.[19] Transmeton Buhariu dhe Muslimi.

Duke komentuar transmetimet e mësipërme, Tirmidhiu thotë se shumica e dijetarëve veprojnë sipas këtyre transmetimeve. Ata thonë se pranohet të presësh edhe dëshminë e një personi të vetëm për të përcaktuar fillimin e agjërimit. Ky është dhe mendimi i Ibën Mubarekut, Shafiut dhe Ahmedit. Neveviu thotë se ai është mendimi më i saktë.

Përsa i përket hënës së re te Shevalit (që simbolizon fundin e agjërimit), vërtetohet me plotësimin e tridhjetë ditëve të Ramazanit. Në këtë rast nuk pranohet dëshmia e një personi (se ka parë hënën). Shumica e juristëve mbrojnë idenë se ardhja e hënës së re duhet të ketë dy dëshmitarë të drejtë, të cilët e kanë parë atë kur ka dalë. Megjithatë, Ebu Theuri nuk e bën dallimin midis hënës së Shevalit dhe hënës së re të Ramazanit. Në të dy rastet ai pranon dëshminë e një personi të vetëm që është i drejtë.

Ibën Rushdi duke komentuar mbi këtë temë thotë: “Mendimi i Ebu Bekër El Mundhiriut është i njëjtë me atë të Ebu Theurit. Unë mendoj se të njëjtin mendim ndan edhe shkolla dhahirite”.

Ebu Bekër El Mundhiriu mbështetet nga argumenti i ekzistencës së një marrëveshjeje të plotë të dijetarëve përsa i përket çështjes se prishja e agjërimit është e detyrueshme dhe se braktisja e ushqimit bazohet mbi raportimin e një personi. Situata duhet të jetë e ngjashme si për fillimin, ashtu dhe për mbarimin e muajit, pasi të dyja janë thjesht shenja që ndajnë kohën që agjërohet dhe atë që nuk agjërohet.

Sheukani vëren se, nëse nuk ka asgjë autentike të ruajtur që të thotë se duhet të pranohet dëshmia e dy dëshmitarëve për përfundimin e muajit, atëherë është e dukshme që një dëshmitar është i mjaftueshëm, ashtu siç është i mjaftueshëm për fillimin e muajit.

Për më tepër, të bazuarit e adhurimit në pranimin e një raporti të vetëm, tregon që raporte të tilla pranohen në çdo çështje duke marrë parasysh ekzistencën e provave që specifikojnë tiparin dallues të rasteve të veçanta. Ky është mendimi i Ebu Theurit në pamje të parë.

 

Dallimet e dukjes së hënës së re në vende të ndryshme

Sipas shumicës së dijetarëve nuk ka rëndësi, nëse hëna e re është parë në një vend të caktuar apo në një vend tjetër. Me fjalë të tjera, kur të shihet hëna në cilindo vend të botës, bëhet detyrim për të gjithë muslimanët fillimi i agjërimit, siç ka thënë Profeti (a.s.): “Agjëroni kur ta shihni atë dhe ndërpriteni agjërimin kur ta shihni atë”.[20]

Ky hadith është një mesazh i përgjithshëm drejtuar të gjithë botës islame dhe do të thotë se, nëse dikush prej jush e shikon hënën në ndonjë vend, atëherë kjo do të ishte e vlefshme për të gjithë.

Sipas Ikrimës, Kasim ibën Muhamedit, Salimit, Is’hakut, mendimit të saktë të hanefive dhe mendimit të zgjedhur të shafive, çdo vend duhet të marrë parasysh shikimin e hënës nga ana e tij dhe jo domosdoshmërisht të ndjekë atë të të tjerëve. Kjo bazohet mbi atë që ka thënë Kurejbi: “Kur isha në Sham, hëna e re e Ramazanit u shfaq të premten në mbrëmje. Unë u ktheva në Medine në fund të muajit. Atje më pyeti Ibën Abasi: “Kur e patë hënën e re?” Unë i thashë: “Ne e pamë të premten në mbrëmje”. Ai më pyeti: “A e pe vetë atë?” Unë i thashë: “Po. Edhe njerëzit atje e panë dhe ata agjëruan bashkë me Muavijen”. Ai tha: “Por ne e pamë të shtunën në mbrëmje, kështu që ne do të vazhdojmë të agjërojmë, derisa të plotësojmë tridhjetë ditë ose derisa të shohim hënën e re”. Unë i thashë: “A nuk është i mjaftueshëm shikimi dhe agjërimi i Muavjies për ju?” Ai tha: “Jo! Ky është urdhëri i Profetit”.[21] Transmeton Ahmedi, Muslimi dhe Tirmidhiu.

Rreth këtij hadithi Tirmidhiu thotë se është hasen-sahih-garib. Dijetarët veprojnë në përputhje me këtë hadith, sipas të cilit çdo vend ka shikimin e tij të hënës. Ne librin “Fet’h El Alam Sherh Bulug El Meram” thuhet: “Mendimi më afër të vërtetës është që çdo vend dhe rrethinat e tij të ndjekë shikimin e hënës së tij”.[22]

 

Shikimi i hënës nga një person i vetëm

Dijetarët e jurisprudencës islame bien dakord se, nëse hëna e re e Ramazanit shihet edhe nga një person i vetëm, ai duhet të agjërojë. Atau ka një mendim tjetër për këtë dhe thotë se ai nuk duhet të agjërojë, derisa dhe dikush tjetër ta shohë atë së bashku me të. Dijetarët kanë mendime të ndryshme përsa i përket hënës së re të Shevalit. Mendimi më i saktë është ai i Shafiut dhe Ebu Thaurit, të cilët thonë se personi e prish agjërimin, pasi ka parë hënën e re. Profeti (a.s.) e ka bazuar fillimin e agjërimit dhe prishjen e tij në shikimin e hënës. Nëse dikush e shikon hënën, është e mjaftueshme për të dhe nuk ka nevojë që ta shohë dhe dikush tjetër.

 

Elementet themelore të agjërimit

Agjërimi ka dy shtylla ose elemente bazë që duhet të plotësohen që ai të konsiderohet i vlefshëm dhe i pranueshëm. Ato janë:

1- Ndalimi nga ato gjëra që e prishin agjërimin nga agimi deri në perëndim të diellit

Kjo pikë bazohet në ajetin kuranor:

فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنْ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْل

“Tani e tutje bashkohuni me to dhe kërkoni atë që ua ka caktuar Allahu dhe hani e pini derisa të dalloni perin e bardhë nga ai i zi në agim. Pastaj agjëroni deri kur të bjerë nata”. (El-Bekare, 187)

Me pe të bardhë dhe pe të zi nënkuptohet bardhësia e ditës dhe errësira e natës.

Buhariu dhe Muslimi transmetojnë se Adij ibën Hatim ka thënë: “Kur zbriti ajeti “…derisa të dalloni perin e bardhë nga ai i zi…” unë mora një pe të bardhë dhe një të zi dhe i vendosa poshtë jastëkut tim. Gjatë natës i vështrova nëse mund t’i dalloja, mirëpo nuk po i dalloja dot. Në mëngjes shkova tek Profeti (a.s.) dhe i tregova për këtë dhe ai më tha: “Bëhet fjalë për errësirën e natës dhe bardhësinë e ditës”.[23]

2- Qëllimi:

Allahu udhëzon në Kuran:

وَمَا أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ

“Ata nuk ishin të urdhëruar me gjë tjetër, veçse të adhuronin Allahun me një adhurim të sinqertë…” (El-Bejine, 5)

Profeti (a.s.) ka thënë: “Veprat janë sipas qëllimit dhe secilit i takon ajo çka pasur për qëllim”.

Qëllimi duhet të vendoset përpara agimit (fexhrit) dhe gjatë çdo nate të Ramazanit. Kjo bazohet në hadithin e Hafsës, e cila transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Kushdo që nuk e bën nijetin e agjërimit përpara agimit, atij nuk do t’i pranohet agjërimi”.[24] Transmeton Ahmedi dhe autorët “Es-Sunen”. Ibën Huzejme dhe Ibën Hibani e konsiderojnë hadithin në fjalë të vërtetë.

Nijeti është i vlefshëm që të bëhet gjatë çdo pjese të natës. Nuk është e nevojshme të thuhet me gojë pasi është një gjë që bëhet me zemër dhe nuk është e nevojshme të përfshihet dhe gjuha. Ai përmbushet me qëllimin e dikujt për të agjëruar për t’iu bindur Allahut dhe për të kërkuar kënaqësinë e Tij.

Nëse dikush ha syfyr me qëllim për të agjëruar dhe për t’u afruar me Allahun me anë të kësaj vepre, atëherë mund të themi se nijeti i tij është bërë. Nëse dikush vendos se do të agjërojë ditën tjetër për kënaqësi të Zotit, atëherë ky qëllim është i vlefshëm, edhe nëse personi nuk ngrihet për të ngrënë syfyr.

Sipas mendimit të shumë juristëve, nijeti (qëllimi) për agjërimin vullnetar mund të bëhet në çdo kohë, përpara se të hahet ushqim. Ky mendim bazohet në hadithin e Profetit (a.s.), të transmetuar nga Aishja, se ai i kishte thënë asaj një ditë: “A ka ndonjë gjë për të ngrënë?” Ajo i ka thënë: “Jo!” Pastaj ai ka thënë: “Atëherë po agjëroj”.[25] Transmeton Muslimi dhe Ebu Daudi.

Hanefitë dhe shafitë vendosin si kusht nijetin përpara mesditës për agjërimin vullnetar. Mendimi i Ibën Mesudit dhe Ahmedit është se qëllimi për agjërimin vullnetar mund të bëhet para ose pas mesditës.

 

Kush e ka detyrë agjërimin?

Të gjithë dijetarët bien dakord se agjërimi është i detyrueshëm për çdo musliman të moshës madhore që është i shëndetshëm nga ana mendore dhe trupore, i cili nuk është udhëtar në këtë kohë. Ndërsa për gratë nuk lejohet të agjërojnë, nëse janë me menstruacione ose janë lehona. Njerëzit që nuk janë mendërisht të shëndetshëm, ata që nuk kanë hyrë në moshën madhore, ata që janë në udhëtim, ato gra që kanë menstruacione ose janë lehona, të moshuarit, gratë shtatzëna dhe ato që kanë fëmijë në gji nuk janë të detyruar të agjërojnë.

Për disa agjërimi nuk është aspak i detyrueshëm si për shembull jobesimtari dhe i sëmuri mendor. Në rastin e të rinjve prindërit ose ata që kujdesen për ta duhet t’i urdhërojnë ata të agjërojnë. Disa prej këtyre kategorive e plotësojnë agjërimin e ndërprerë në ditët e mëvonshme, ndërsa të tjerët për agjërimin e lënë mangut paguajnë një sasi parash dhe kështu nuk janë të detyruar t’i agjërojnë ditët e mbetura. Ne do të diskutojmë për secilin grup në detaje.

 

Agjërimi i jobesimtarit dhe i të sëmurit mendor

Agjërimi është adhurim i Islamit, prandaj nuk është detyrim për jomuslimanin. Agjërimi nuk është i detyruar për të sëmurin mendor, për faktin se ai nuk është i vetëdijshëm për atë që bën. Aliu (r.a.) transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Penat janë tharë për tre grupe njerëzish (pasi ata nuk janë të përgjegjshëm për çfarë bëjnë): i sëmuri mendor derisa të shërohet; ata që janë në gjumë derisa të zgjohen; dhe fëmijët derisa të arrijnë pubertetin”.[26] Transmeton Ahmedi, Ebu Daudi dhe Tirmidhiu.

Agjërimi i fëmijëve

Megjithëse të rinjve të kësaj moshe nuk u kërkohet të agjërojnë, prindërit e tyre e kanë për detyrë t’i nxisin fëmijët të agjërojnë për t’u mësuar për të ardhmen. Ata mund të agjërojnë aq sa munden dhe për aq sa janë të aftë.

Rubejia bint Muavidh tregon se Profeti (a.s.) dërgoi një burrë në mëngjesin e ditës së Ashures tek fshatrat e ensarëve për t’u thënë: “Kush e ka kaluar mëngjesin agjërueshëm, le ta plotësojë agjërimin e tij dhe kush nuk ka agjëruar këtë mëngjes, le të agjërojë pjesën e mbetur të ditës”. Ne pastaj e agjëronim këtë ditë dhe i urdhëronim fëmijët e vegjël që të agjërojnë.

Ne shkonim në xhami, – vazhdon Rubeija, – dhe bënim lodra të mbushura me lesh për fëmijët, që të luanin me to. Nëse ndonjëri nga ata qante nga uria ne i jepnim një lodër që të luante, derisa të vinte koha për të ngrënë (iftari).[27] Transmeton Buhariu dhe Muslimi.

Ata që janë të lejuar të mos agjërojnë dhe në vend të tij paguajnë një sasi të hollash si arsye që nuk kanë agjëruar

Pleqve dhe plakave që janë në moshë të thyer u lejohet ta ndërpresin agjërimin, ashtu siç u lejohet te sëmurëve kronikë dhe atyre që bëjnë punë shumë të rënda në rrethana tepër të vështira dhe që nuk kanë mënyrë tjetër për t’u ushqyer.

Të gjithë këta persona janë të lejuar ta prishin agjërimin, nëse ai do ta vështirësonte gjendjen e tyre gjatë cilësdo stinë të vitit. Ata janë të detyruar që për çdo ditë të paagjëruar të ushqejnë një të varfër. Për sasinë e ushqimit që duhet dhënë në këtë rast dijetarët kanë mendime të ndryshme. Nuk ka asgjë të përmendur në Sunet për sasinë e saktë që duhet të jepet.

Ibën Abasi thotë se i lejohet një të moshuari të ndërpresë agjërimin e tij, por për këtë ai duhet të ushqejë një të varfër çdo ditë. Nëse vepron kështu, nuk e ka për detyrë t’i agjërojë ditët që ka lënë mangut.[28] Transmeton Darakutni dhe Hakimi, i cili e vlerëson si të vërtetë.

Buhariu transmeton nga Atau se ky i fundit ka dëgjuar Ibën Abasin të lexojë ajetin:

وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِين

“Dhe ata që nuk mund të agjërojnë e kanë për detyrë të ushqejnë një të varfër”. (El-Bekare, 184)

Pastaj Ibën Abasi vijoi duke thënë se nuk është shfuqizuar ligji për ata të moshuar që nuk mund të agjërojnë. Ata, në vend të agjërimit, duhet të ushqejnë[29] një të varfër duke i siguruar atij ushqim ditor.[30]

E njëjta gjë vlen për një të sëmurë, për të cilin nuk shpresohet se do të shërohet, që nuk mund të agjërojë dhe për atë person që bën punë të rënda në kushte të vështira, për të cilin agjërimi do të ishte një barrë shtesë. Të dy këta grupe mund t’i kompensojnë këto ditë duke siguruar për çdo ditë të lënë ushqim ditor për një të varfër.

Duke komentuar ajetet e sures Bekare, Shejh Muhamed Abduh thotë: “Ata që nënkuptohen në këtë ajet, kur përmenden ata që nuk mund të agjërojnë, janë të moshuarit, të sëmurët kronikë dhe kështu me radhë. Në mënyrë të ngjashme janë dhe ata që kanë punë të vështira në kushte të rënda si për shembull në minierat e qymyrit etj.

Po kështu veprohet edhe me të burgosurit që janë dënuar me burgim të përjetshëm dhe punojnë në punë tepër të vështira.

Gratë shtatëzëna dhe ato që kanë fëmijë në gji, mund ta ndërpresin agjërimin dhe të paguajnë sasinë e parave që nevojitet për të ushqyer një të varfër, nëse kanë frikë për veten e tyre apo për fëmijën.[31] Ato nuk i zëvendësojnë ditët e lëna mangut. Kështu mendon Ibën Umeri dhe Ibën Abasi.

Ebu Daudi transmeton nga Ikrime se Ibën Abasi ka thënë rreth këtij ajeti: “Dhe për ata që mund të agjërojnë (por që nuk e bëjnë)”: Ky ka qenë një lehtësim për të moshuarit, meqë ata mund të agjërojnë. Ata mund ta prishin agjërimin dhe të ushqejnë një të varfër. Po në të njëjtën mënyrë, mund të veprojë edhe gruaja shtatzënë dhe ajo që ka fëmijë në gji. Nëse ato kanë frikë për fëmijën e tyre, mund të mos agjërojnë dhe të paguajnë ushqim për një të varfër.[32] Transmeton Bezari.

Në fund të transmetimit është një shtesë e tillë: Ibën Abasi u thoshte grave të tij që ishin shtatëzëna se ato ishin njëlloj me ata persona që nuk mund të agjëronin. Ai u thoshte të paguanin sasinë e parave për të ushqyer një të varfër dhe nuk duhet t’i zëvendësonin ato ditë më vonë.[33] Transmeton Darakutni dhe thotë se zinxhiri i transmetimit është i vërtetë.

Nafiu transmeton se e pyetën njëherë Ibën Umerin për një grua shtatëzënë që kishte frikë për foshnjen e saj. Ai u përgjigj: “Ajo ta prishë agjërimin dhe të japë çdo ditë një “mud”[34] grurë për një të varfër”.[35] Transmeton Maliku dhe Bejhakiu.

Gjithashtu, një hadith thotë: “Allahu nuk e ka bërë agjërimin detyrim për udhëtarët dhe ua ka shkurtuar namazin. Po ashtu grave shtatëzëna dhe atyre që kanë fëmijë në gji u ka hequr agjërimin”.[36] Ky hadith është transmetuar nga Tirmidhiu, Ebu Daudi, Nesai dhe Ibën Maxhe. Zinxhiri i tij është hasen.

Sipas hanefive, Ebu Ubejdit dhe Ebu Theurit këto gra duhet të plotësojnë vetëm ditët e lëna mangut dhe nuk paguajnë ushqimin për një të varfër çdo ditë.

Sipas Ahmedit dhe Shafiut, nëse këto gra kanë frikë për fëmijët e tyre, ato duhet të paguajnë ushqimin e një të varfëri çdo ditë dhe t’i zëvendësojnë këto ditë më vonë. Nëse ato kanë frikë për veten e tyre bashkë me fënijët ose vetëm për veten e tyre, ato duhet t’i plotësojnë më vonë ditët e lëna mangut dhe nuk duhet të bëjnë asgjë tjetër.

 

Plotësimi i ditëve të agjërimit të lëna mangut

Vijon …

 

________________________________________________

[1] Buhariu 1904, Muslimi 2700, Nesai 2216, Ahmedi 2/273.

[2] Buhariu 1894, Muslimi 2699 shkurt, Ebu Daudi 2363 shkurt, Nesai 2217, Ibën Maxheh 1691, Ahmedi 2/245, 257, 273, 6/224. Bejhakiu 4/304.

[3] Hadith Hasen. “El Mishkat” 1963, “Tamamul Mineh” 394, “Et Targib” 984. Transmetimi i Ahmedit 2/174 është i dobët, por hadithi ka ardhur me rrugë të tjera. Atë e ka nxjerrë gjithashtu Taberani në “El Kebir”, el Hakim 1/554, Ibën Ebi Dunja.

[4] Hadith Sahih. “Et Targib” 986. E ka nxjerrë Nesai 2221, 2222, 2223, Ahmedi 5/249, 264, el Hakim 1/421.

[5] Buhariu 2840, Muslimi 2704, Tirmidhiu 1623, Nesai 2247, 2248, 2249, 2250, 2251, 2252, Ibën Maxheh 1717, Darimi 2/203, Ahmedi 3/26, 59, 83.

[6] Buhariu 1896, Muslimi 2703, Ahmedi 5/333, Bejhakiu 4/305.

[7] Buhariu 8, Muslimi 113, 114, Nesai 5034, Tirmidhiu 2614.

[8] Buhariu 46, 1891, 2678, 6956, Muslimi 100, Ebu Daudi 391,392, Nesai 457, 2090, Maliku 1/175, Shafiu në “Er Risale” 344.

[9] Sahih Ligajrihi – i saktë për shkak të haditheve të tjera me të njëjtin kuptim, të nxjerrë nga Buhariu dhe Muslimi. “Tamamul Mineh” 395, “El Mishkat” 1962, “Et Targib” 999. E ka nxjerrë Nesai 2106, Ahmedi 2/230, 385, 425, Bejhakiu 4/303 me kuptim të njëjtë.

[10] Hadith Sahih. E ka nxjerrë Nesai 2107, 2108, Bejhakiu 4/303, Ahmedi 4/311, 312, 5/411.

[11] Muslimi 551, Ahmedi 2/400.

[12] Hadith Daif. “Ed Daife” 5083, “Tamamul Mineh” 395. E ka nxjerrë Ahmedi 3/55, Bejhakiu 4/304.

[13] Buhariu 37, 2009, Muslimi 1776, 1778, Ebu Daudi 1372, Nesai 2203-2205, Tirmidhiu 683, Ibën Maxheh 1326.

[14] Megjithëse Mundhiri dhe Hejthemi thonë që zinxhiri i këtij hadithi është i pranueshëm (hasen), ai është i dobët. Shejh Albani e ka diskutuar këtë hadith në detaje në librin “Silsiletu El Ehadith Ed Daife” Nr. 84. E ngjashme me këtë është dhe thënia e Ibën Abasit. Në fakt në librin “Kitab El Kebair”, Dhehebiu e ka regjistruar atë vetëm si një thënie të Ibën Abasit dhe jo si një thënie të Profetit (a.s.). Nxjerrja e tij është përmendur në kapitullin e Namazit.

[15] Hadith Daif. “Tamamul Mineh” 396, “El Mishkat” 2013, “Et Targib” 605, “Daiful Xhami” 5462. E ka nxjerrë Ebu Daudi 2396, Tirmidhiu 723, Ibën Maxheh 1672, Darimi 2/10, Ahmedi 2/458, 470.

[16] E ka përmendur Buhariu mualak me shprehje që tregon dobësinë e tij, në “Kapitullin e Agjërimit”, tema “Nëse kryen marrëdhënie intime në Ramazan”.

[17] Megjithëse ky hadith është transmetuar nga Tirmidhiu, Ebu Daudi, Nesaiu, Ibën Maxhe, Ibën Huzejme dhe të tjerë, ai është i dobët, siç e përmend Shejh Albani në librin e tij “Tehrixh Mishkat El Mesabih”. Tirmidhiu thotë se e njeh hadithin e Ebu Hurejres vetëm nëpërmjet këtij zinxhiri.

[18] Hadith Sahih. “El Irva” 908. E ka nxjerrë Ebu Daudi 2242, Darimi 2/4, el Hakim 1/423, Ibën Hibani 871, Darakutni 227, Bejhakiu 4/212.

[19] Buhariu 1909, Muslimi 2512, Nesai 2117, 2118, Tirmidhiu 684, Ibën Maxheh 1655, Ahmedi 4/23, 5/42.

[20] U përmend më sipër.

[21] Muslimi 2523, Ebu Daudi 2332, Tirmidhiu 693, Nesai 2111.

[22] Ky është një fakt që përkon me realitetin.

[23] Buhariu 1916, 4509, Muslimi 2528, Ebu Daudi 2349, Tirmidhiu 2970, 2971, Nesai 2169.

[24] Hadith Sahih. “Sahihu Ebi Daud” 2118, “El Irva” 4/26. E ka nxjerrë Ebu Daudi 2454, Nesai 2336, 2337, Tirmidhiu 730, Ibën Maxheh 1700, Maliku 1/288, Darimi 2/6.

[25] Muslimi 2707, Ebu Daudi 2455, Nesai 2327, Tirmidhiu 733, Ahmedi 6/207.

[26] Hadith Sahih. Nxjerrja e tij është përmendur më parë.

[27] Buhariu 1960, Muslimi 2664, 2665.

[28] Hadith Sahih. “El Irva” 4/18 (912). E ka nxjerrë Darakutni 2/205, el Hakim 1/440, Bejhakiu 4/230, Taberiu 2752, 2753, Ibën Xharudi 381, Ebu Daudi 2318.

[29] Sipas Malikut dhe Ibën Hazmit, nuk është detyrim për këtë grup social as kryerja kaza e agjërimit, as ushqimi i të varfërve.

[30] Buhariu 4505, Ebu Daudi 2317, 2318, Bejhakiu 4/230, Darakutni 2/205, el Hakim 1/440.

[31] Kjo mund të përcaktohet me anë të përvojës personale, konsultimit me një mjek specialist apo kur ka shumë gjasa që të ndikojë negativisht në jetën e foshnjes dhe të nënës.

[32] Hadith Sahih. “El Irva” 912, 913. E ka nxjerrë Ebu Daudi 2318, Bejhakiu 4/230, etj.

[33] Ether Sahih. “El Irva” 4/19. E ka nxjerrë Darakutni f.250.

[34] Një “mud” zë vëllimin e ¼ së një ene të caktuar (tasi) me grurë.

[35] Hadith Sahih. “El Irva” 4/22. E ka nxjerrë Maliku 1/308, Shafiu 1/266, Bejhakiu 4/230.

[36] Hadith Sahih. “El Mishkat” 2025, “Sahihul Xhami” 1835. E ka nxjerrë Ebu Daudi 2408, Nesai 2275, Tirmidhiu 715, Ibën Maxheh 1667, Ahmedi 4/347, 5/29.